Film SOLARMAX pokazuje osiągnięcia naukowców, którzy badają Słońce i otoczenie, na które wpływa, a w szczególności jego wpływ na Ziemię. To film o możliwościach, jakie daje nam Słońce, ale też o zagrożeniach jakie powoduje jego promieniowanie jonizacyjne. Wszystkie zdjęcia Słońca są autentyczne i zostały wykonane przez sondę SOHO. W filmie nie ma żadnych animacji komputerowych ani symulacji. To jedyny film w pełni oddający obraz Słońca i jego wpływ na Ziemię i istoty na niej żyjące.
1. W oczekiwaniu na słońce 01:10
2. Wielcy bogowie 04:45
3. Wierzenia i mity 08:40
4. Katedra wiedzy 11:50
5. Obserwacja słońca 16:05
6. Satelity 19:20
7. Energia słoneczna 23:06
8. Kult słońca 28:52
______________________
Odcinek 1: Błękitna planeta
Oceany ciągle jeszcze czekają na odkrycie swoich tajemnic. Pierwszy, wprowadzający odcinek ukazuje złożoność i kompleksowość całej serii, dotykając wszystkich aspektów życia i potęgi oceanów.
Odcinek 2: Głębia
Najmniej znane są oceaniczne glebie - niesamowity, tajemniczy świat gdzie zamieszkujące go stworzenia nieustannie bawią się w chowanego. Łowcy z potężnymi zębami i ogromnymi paszczami przyczajeni cierpliwie czyhają na zdobycz.
Odcinek 3: Otwarty ocean
Poszukiwanie form życia na niezmiernej powierzchni otwartego oceanu. Bezkresny błękit rozciąga się we wszystkie strony. Na morskiej pustyni nic nie chroni przed palącymi promieniami słońca i czarnymi, skrywającymi niebezpieczne tajemnice głębinami. Jest to środowisko, w którym żyje wiele najbardziej spektakularnych oceanicznych drapieżników
Odcinek 4: Morza Polarne
Po raz pierwszy zostaje dokonane porównanie dwóch najbardziej surowych, niegościnnych i mroźnych środowisk - Arktyki i Antarktyki. Tutaj życie uwarunkowane jest corocznym cyklem zlodowaceń i ustępowania lodów. Zimą temperatury spadają do 70°C poniżej zera. Czas wytchnienia nadchodzi razem z wiosną.
Odcinek 5: Czas obfitości
Film ten przedstawia wpływ pór roku i zmian w nasłonecznieniu na cykle rozwojowe morskiego środowiska.
Odcinek 6: Morza koralowe
Skapane w ciepłych, czystych, tropikalnych wodach, i w powodzi jasnego słonecznego światła, rafy koralowe stanowią prawdziwe oazy pośród bezkresnej pustyni oceanów. W filmie ukazany został cykl życia raf koralowych, poczynając od procesu formowania się aż po ich ostateczną destrukcję i czynniki ją powodujące.
Odcinek 7: Pływy morskie
Pływy dominują i precyzyjnie określają czas i miejsce cykli rozwojowych w środowisku morskim i oceanicznym. Zalewiska są jednymi z najbardziej płodnych i urodzajnych obszarów na Ziemi.
Odcinek 8: Wybrzeża
Świat powyżej linii przypływów to prawdopodobnie najbardziej dynamiczne środowisko oceaniczne. Podlegające nieustannym zmianom wybrzeża maja swoich stałych mieszkańców, z których jednak znaczna część musi powracać do morza na czas rozmnażania.
___________________________
wszystkie odcinki: 48 min.
1. Świat komórki
2. Narodziny
3. Strażnicy organizmu
4. Szpik kostny
5. Krew
6. Płytki krwi
7. Serce
8. Oddychanie
9. Mózg
10. Neurony
11. Oko
12. Ucho
13. Skóra
14. Jama ustna
15. Trawienie
16. Wątroba
17. Nerki
18. Układ limfatyczny
19. Szkielet
20. Tkanka mięśniowa i tłuszczowa
21. Wojna toksyn
22. Szczepienie
23. Hormony
24. Łańcuch życia
25. Nocne zmiany i naprawy
26. A życie toczy się dalej
Seria w atrakcyjny sposób prezentuje najpiękniejsze rzeki Polski: Narew, Wisłę, Odrę, Wartę, Bug, Biebrzę oraz Dunajec.
Współczesne obserwacje zostały zderzone z opisami podróży Zygmunta Glogera z książki "Dolinami rzek" z 1902 roku, która zainspirowała twórców serii. Gloger był znakomitym historykiem, archeologiem, etnografem, folklorystą i zarazem krajoznawcą. Wychodził z założenia, że przed powstaniem dróg ludzie podróżowali rzekami i osiedlali się nad ich brzegami, po czym musiały pozostać ciekawe pamiątki. Podczas swoich eskapad odnajdywał interesujące pod względem historycznym i archeologicznym tropy. Właśnie śladami jego odkryć podążają twórcy serii „Dolinami rzek”. Odwiedzili miejsca, gdzie odbyły się ważne bitwy, wysłuchali opowieści ludzi o legendach związanych z miejscem, gdzie żyją oraz sfilmowali najciekawsze okoliczne gatunki fauny flory. Pokazali także miejsca nietknięte przez cywilizację oraz jak krajobraz wokół rzek zmieniał się przez stulecia.
Twórcy serialu podążają tropem podróży znanego polskiego etnografa, folklorysty, historyka i archeologa - Zygmunta Glogera (1845-1910). Odwołując się do pozostawionych przez niego relacji, prezentują współczesne piękno największych rzek Polski: Wisły, Narwi, Odry, Bugu, Warty, Biebrzy oraz Dunajca. Odwiedzają miejsca, w których odbyły się istotne dla historii naszego kraju bitwy. Dotarli do dawnych legend. Sfilmowali najciekawsze okoliczne gatunki fauny flory. Pokazali, jakim zmianom uległ krajobraz nadrzeczny w ciągu ostatnich stuleci.
- Narew - 22 min.
- Bug - 21 min.
- Odra - 20 min.
- Warta - 20 min.
- Wisła - 20 min.
- Biebrza - 19 min.
- Dunajec - 20 min.
PULS ZIEMI
1. Edukacja ekologiczna - 16 min.
2. Gospodarka wodna i ściekowa - 12 min.
3. Alternatywne źródła energii - 15 min.
4. Gospodarowanie odpadami - 16 min.
5. Ochrona wyjątkowych obszarów przyrodniczych - 12 min.
- trzecia część poświęcona jest zjawisku czarnej dziury - jej naturze i sposobom detekcji; przedstawiony jest też scenariusz spotkania Ziemi (a właściwie całego Układu Słonecznego) z tego rodzaju obiektem.
29 min.
4. Czy jesteśmy sami? (Are We Alone?)
- odcinek czwarty porusza zagadnienia granic tolerancji przez istoty żywe warunków panujących w otoczeniu, występowania życia poza Ziemią (w tym także inteligentnych jego form) oraz poszukiwania planet pozasłonecznych.
29 min.
Niesamowity serial wykorzystujący wyjątkowe, opracowane specjalnie na jego potrzeby, techniki filmowania. „Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków, jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć. W tym odcinku oglądamy naszą planetę jako całość i zastanawiamy się nad głównymi czynnikami jakie ją ukształtowały - słońce, oceany, deszcze.
_________________________________
2. Góry - 48 min.
Witajcie w ekstremalnych krajobrazach pełnych skał, lodu i śniegu. W świecie pionów, tak obcym człowiekowi, jak powierzchnia innej planety. „Planeta Ziemia” zabierze nas w podróż po najpotężniejszych łańcuchach górskich. Zaczniemy od obserwacji narodzin góry w jednym z najniżej położonych miejsc na Ziemi, a skończymy na szczycie Everestu. Góry są domem jednych z najbardziej nieśmiałych zwierząt na naszej planecie, pośród których żyje też groźny drapieżca – lampart śnieżny. Niesamowite zdjęcia tego skrytego zwierzęcia polującego pośród szczytów w Pakistanie są pierwszymi tego typu na świecie.
_________________________________
3. Woda - 49 min.
Woda to nasz najcenniejszy skarb naturalny. To od jej zasobów uzależnione jest całe życie na Ziemi. W tym odcinku popłyniemy z nurtem rzek od ich źródeł w górach, aż po morze i zobaczymy wyjątkowe, pełne niespodzianek sytuacje rozgrywające się w ich niezbadanych wodach. Będziemy świadkami dramatycznych momentów z życia zwierząt, takich jak pełne napięcia starcia indyjskich wydr z krokodylami błotnymi. Zobaczymy też zapierające dech w piersiach widowisko, w którym po raz pierwszy na świecie sfilmowano przy pomocy ultraszybkiej kamery krokodyle nilowe wciągające w wodne odmęty antylopę.
_________________________________
4. Jaskinie - 49 min.
“Planeta Ziemia” schodzi w tym odcinku do tajemniczego świata jaskiń, żeby pokazać jedne z najbardziej niesamowitych zwierząt na naszej planecie – począwszy od żyjących w jaskiniach ptaków z rodziny jerzykowatych, które latają w atramentowym mroku i budują gniazda przy pomocy własnej śliny, po trylobionty, przedziwne stworzenia, które nigdy nie oglądały światła dziennego ani nie pojawiły się na powierzchni. W niewielu programach opowiadających o naturze zobaczyć można tyle niespodzianek, ile w „Planecie Ziemia”, gdzie zawędrujemy w głąb pełnych trujących oparów lub zatopionych jaskiń z bogactwem stalaktytów, stalagmitów i kolonii jednokomórkowych organizmów.
_________________________________
5. Pustynie - 49 min.
Pustynie na globie łączy jedna cecha wspólna - brak deszczy, a jednak są jednymi z najbardziej skomplikowanych ekosystemów. Wielbłądy żyjące w Mongolii na pustyni Gobi zjadają śnieg, który zastępuje im wodę pitną, a lamy guanako zamieszkujące chilijską pustynię Atakama mogą przetrwać dzięki zlizywaniu kropli płynu z kaktusów. W tym odcinku czeka nas niesamowita podróż ponad pustynią w Namibii, gdzie śledzić będziemy zwierzęta na ogół nie poruszające się w tym środowisku. Grupa słoni udaje się w długą drogę w poszukiwaniu jedzenia, a lwy poszukują na pustyni stad oryksów.
Ten odcinek opowiada o obszarach globu skutych wiecznym lodem - od szczytów najwyższych gór po bieguny Ziemi. Ekstremalne warunki pogodowe w tych rejonach powodują, że życie tam jest nadzwyczaj ciężkie. Tak powstał jeden z najlepiej przystosowanych do życia w ekstremalnych warunkach gatunek zwierząt zamieszkujących bieguny - pingwin cesarski. W czasie bardziej przyjaznych dla życia pór roku, o swój byt walczą tu inne gatunki zwierząt. Mors z radością wita nadejście wiosny, dzięki której będzie miał okazję odnowić swoje zapasy tłuszczowe. Kiedy skuwający morze lód rozpuści się, niedźwiedzie polarne opuszczą zimowe kryjówki, żeby polować na foki
_________________________________
7. Wielkie równiny - 49 min.
Wielkie równiny zajmują największy obszar naszej planety, stanowią ponad jedną czwartą jej część. Ogromne otwarte przestrzenie często uważane są za opustoszałe, ale w rzeczywistości są jednymi z najbardziej produktywnych ekosystemów na świecie i domem dla największej grupy zwierząt lądowych. W tym odcinku "Planety Ziemia” zobaczymy niezwykle widowiskowe migracje zwierząt i dramatyczne walki drapieżników rozgrywające się na rozległych równinach. Będziemy zadziwieni, jak ogromne jest bogactwo życia na tych obszarach obserwując migrację zagrożonych wyginięciem Kobów żółtych w Sudanie i podglądając orły polujące pośród rosyjskich stepów
_________________________________
8. Dżungle - 49 min.
Lasy tropikalne są naturalnymi elektrowniami globu produkującymi energię, która mogłaby wystarczyć dla utrzymania dwóch tysięcy miast wielkości Nowego Jorku. Panujące tam warunki są idealne do rozwijania się życia, ale przetrwanie w dżungli nie jest łatwe. Przepiękne ujęcia lotnicze pokazały niesamowite lasy z góry, a kamery HD umożliwiły podejrzenie trudnego do obserwacji życia toczącego się w głębi dżungli. Podążamy za polującym jaguarem i podróżujemy z gibbonami pośród koron drzew zachodniej i środkowej Afryki.
_________________________________
9: Płytkie morza - 49 min.
Tam, gdzie ląd spotyka się z morzem, moce natury tworzą środowisko, w którym toczyć się może barwne i zróżnicowane życie. Życiodajne światło słoneczne dotykając powierzchni morskiej wody wspomaga eksplozję gatunków. Te czynniki powodują, że płytkie morza są najbogatszymi w ilość organizmów częściami oceanów. Życie toczy się pośród wielobarwnych raf koralowych, a ogromna ilość różnych ryb zamieszkuje chłodniejsze wody. Olbrzymie ławice ryb działają jak magnes na podwodnych drapieżców, a żarłacz biały poluje na foki. W tym odcinku "Planety Ziemia” będziemy podążać za samicą humbaka i jej nowonarodzonym dzieckiem przemierzającymi kryształowo czyste wody tropikalnych płytkich mórz.
_________________________________
10: Lasy klimatu umiarkowanego - 49 min.
Lasy pokrywają ogromne połacie świata i wiele z nich pozostawało niezbadanych. Aż do teraz. Puszcze, takie jak niekończące się lesiste tereny na Syberii czy Tasmanii, są schronieniem dla wielkiej ilości fascynujących zwierząt. Leśne ostępy są mieszkaniem dla różnorodnych zwierząt, od małp wąskonosych po lamparty żyjące nad Amurem w liściastych lasach Rosji. W tym odcinku "Planety Ziemia” przemierzamy różne kontynenty podglądając tygrysy syberyjskie, pandy małe i europejskie wilki.
_________________________________
11. Głębiny oceanów - 49 min.
Sześćdziesiąt procent naszej planety pokryte jest wodami oceanów głębokich na ponad półtora kilometra. Jak dotąd jest to największe środowisko na globie i wciąż wiele jego tajemnic pozostaje nieodkrytych. W tym odcinku przyjrzymy się kilku niezwykłym gatunkom stworzeń żyjących w rozległych błękitnych toniach oceanów i w ich mrocznych głębiach. Przekonamy się, jak ogromną różnorodność organizmów można znaleźć w tych przedziwnych i pięknych krajobrazach. Od świecących koralowców na zboczach podwodnych wulkanów na Hawajach, po kosogony polujące na otwartych wodach.
12. Przyszłość planety
- Ocalić gatunki - 50 min.
- Pośród dziczy - 51 min.
- Żyjemy razem - 49 min.
_________________________________
13. Dzienniki planety Ziemia
- 1 część - 57 min.
- 2 część - 50 min.
00:34
2. Podróż koleją (działanie różnych sił);
00:51
3. Zgniatanie;
00:48
4. Rozciąganie;
00:48
5. Zabawa (działanie różnych sił);
00:52
6. Akrobaci (działanie różnych sił, m.in. siły grawitacji);
01:06
7. Siła przyciągania ziemskiego;
00:55
8. Magnetyzm;
01:32
9. Elektromagnesy;
00:53
10. Przyciąganie i odpychanie;
01:18
11. Lewitacja;
01:02
12. Przegrzebki (odpychanie);
01:05
13. Ciała stałe, ciecze, gazy;
01:09
14. Dyfuzja;
02:12
15. Różnice w przewodzeniu ciepła;
01:54
16. Przewodniki prądu elektrycznego;
02:34
17. Historia lodu (przechowywanie lodu);
02:12
18. Plastikowa szczoteczka do zębów (powstawanie szczoteczki);
01:16
19. Świeca (zmiany stanu skupienia materii);
01:24
20. Naturalne czy sztuczne? (materiały naturalne i sztuczne);
00:56
21. Poduszki (produkcja poduszek);
01:15
22. Skórzany but (powstawanie buta);
01:15
23. Drewno;
01:05
24. Samolot z balsy;
01:20
25. Sól i woda;
00:26
26. Ocet i soda;
00:46
27. Odkrycie fotosyntezy;
02:29
28. Budowa rośliny i fotosynteza;
02:18
29. Glukoza i skrobia;
01:19
30. Arystoteles (systematyka roślin i zwierząt)
02:30
Wirtualna rekonstrukcja dziejów Ziemi począwszy od narodzin planety cztery i pół miliarda lat temu przez epokę lodowcową i czas panowania dinozaurów aż do dziś.
_____________________________
1. Wielki dom.
Część pierwsza przedstawia osiem zbiorowisk leśnych występujących w puszczy: ols, łęg, bór bagienny, sosnowy, bór mieszany, świerczyna na torfie, dąbrowa świetlista, grąd. Wszystkie te zbiorowiska rozciągają się kolejno strefowo wzdłuż strumieni. Atmosferę wielkiego domu tworzą drzewa. Stworzoną przez nie przestrzeń zagospodarowują mieszkańcy lasu. Na wszystkich poziomach toczy się życie - od gleby po korony drzew. Warstwa podziemna, podszyt, runo, pnie, korony to kolejne piętra kondygnacji. Strategia życia i przetrwania, zasady obowiązujące w puszczy, wzajemne przenikanie się środowisk, oryginalna mozaika zielonych światów składają się na obraz niepodzielnej, prastarej kniei pełnej dzikiego zwierza.
30 min.
_____________________________
2. Niekończący się wyścig.
Wichura natarła na las, poczyniła w jego zielonej tkance ogromne wyrwy. Dla powalonych, kilkusetletnich olbrzymów to z pewnością dramat, ale dla puszczy - zaledwie epizod. W dodatku niezbędny, żeby knieja mogła nadal żyć. Tuż po ustaniu burzy rozpoczął się zażarty, choć niedostrzegalny dla ludzkiego oka wyścig. Można go śledzić dzięki przyspieszeniu zdjęć poklatkowych. Tysiące tkwiących w ściółce nasion stanęło do zawodów o najwyższą stawkę. Wystrzeliły z nich malutkie pędy. Ale szanse przetrwania każdej z tysięcy siewek są minimalne. Jedne padną ofiarą roślinożerców, inne szybko zmarnieją. Najsilniejsze rośliny ścigają się dalej. Zwyciężą te, które przewyższą wzrostem sąsiadów i najgłębiej zapuszczą korzenie, zasłonią konkurentom drogocenne światło i zabiorą wilgoć. Spośród kilkudziesięciu drzewek, które doczekały etapu zwarcia, tylko kilka osiągnie sędziwy wiek. A za kilkaset lat dzisiejsi zwycięzcy wyścigu padną z łoskotem na ziemię, dając szanse wzrostu swoim następcom. Puszcza Białowieska rozciąga się na wschodnich rubieżach Polski i zachodnich kresach Białorusi. Zajmuje obszar około tysiąca stu kilometrów kwadratowych. Jest ostatnim w tej części kontynentu bastionem pierwotnej, dzikiej kniei i potężną, biologiczną machiną wykonującą od tysiącleci tytaniczną pracę. Podstawowe dla życia roślin procesy fotosyntezy zachodzą w liściach i szpilkach drzew. Łączna powierzchnia tych niepozornych, cienkich blaszek sięga siedemnastu miliardów metrów kwadratowych. Do wytwarzania "paliwa" niezbędnego do budowy nowej tkanki, potrzebują nie tylko słonecznych promieni, ale i wody. Dlatego drzewo nieustannie przepompowuje tony wody z korzeni do liści oraz nie mniejsze ilości produktów fotosyntezy z korony w dół pni. W kniei są miliony drzew, dlatego w każdej chwili, w dzień i w nocy miliony litrów płynów pulsują rytmicznie pod drzewną korą. Woda przenika całe puszczańskie środowisko. Nasyca mech i ściółkę i przesiąka do próchnicznej gleby, w której rozwijają się rozległe sieci grzybni. Pora rozbuchanej obfitości trwa przez sto osiemdziesiąt dni. Ten czas musi wystarczyć roślinom na wzrost, zakwitnięcie i wydanie nasion. Przed nadejściem zimy drzewa nieszpilkowe zrzucają liście, by ochronić się przed nadmiernym parowaniem. Nie działają pochopnie - przedtem musi się rozłożyć zielony chlorofil, a wszystkie składniki odżywcze spłynąć do gałęzi i pni. Po miesiącach uśpienia odwieczny wyścig rozpoczyna się od nowa. Wilgoć, ciepło i światło inicjują eksplozję życia. Większość wczesnowiosennych roślin runa, czyli geofitów, charakteryzuje się krótkim cyklem rozwojowym. Wszystko, co zimowało w glebie i ściółce pod postacią bulwek, cebulek i kłączy, winno zakwitnąć i zawiązać owoce, zanim dno lasu ocieni gęsty okap nowych liści. Więcej czasu mają rośliny kiełkujące tam, gdzie siły natury otwarły w gąszczu szerokie wrota dla słonecznych promieni. Śmierć parusetletniego olbrzyma daje szansę tysiącom jego potencjalnych następców. Aby ją wykorzystać, muszą stoczyć ze sobą zażartą walkę. Wygra ją garstka najsilniejszych. Reszta młodych siewek zginie. Ale ich organiczna materia podtrzyma odwieczny cykl życia prastarej puszczy.
30 min.
_____________________________
3. Olbrzymy i karły.
Przedstawione w poprzednim odcinku rośliny Puszczy Białowieskiej są podstawą życia leśnych zwierząt, szczególnie roślinożerców. Największe z nich to "puszcz imperatory", jak nazwał żubry Adam Mickiewicz. Latem żyją w małych grupach, a zimą gromadzą się w większe stada, gdzie zależnie od płci, wieku i kondycji zajmują odpowiednią pozycję. Przewodniczką stada jest zwykle najstarsza i najbardziej doświadczona żubrzyca. Poza ludźmi żubry prawie nie mają naturalnych wrogów. Obserwowane w filmie tarzanie się i ocieranie to codzienny rytuał, sprzyjający utrzymaniu higieny. Gęste żubrze kudły są ulubionym siedliskiem pasożytów. Na menu żubrów składa się około stu czterdziestu gatunków roślin, przeważającą część stanowią zioła i trawy. Do mniejszych roślinożerców zaliczamy dzika, choć zjada również owady, gryzonie, pisklęta, nawet padlinę. Duża część roślinnego pokarmu znika w żołądkach łosi i jeleni. Wśród gryzoni prym wiodą bobry. Podstawą ich diety latem jest soczysta zieleń - zioła, trawy i roślinność wodna. Kiedy brakuje zielonych części, jadają kłącza, korę, delikatne gałązki. Najbardziej pospolite wśród puszczańskich gryzoni są nornice rude i leśne myszy. Ale najwięcej roślinnych tkanek trafia do prawdziwej otchłani miliardów miniaturowych żołądków. Nie ma takich części roślin, których nie mogłyby zjeść owady - prawdziwe karły w porównaniu z innymi mieszkańcami puszczy. Każdy - i imperator Białowieży, królewski żubr, i żerująca na liściu gąsienica wypełniają odwieczne role przypisane im przez cudownie prezycyzyjny, samoregulujący się mechanizm natury i odwiecznego choć niepojętego dla nas ładu.
30 min.
_____________________________
4. Nie tylko kły i pazury.
Drapieżniki, trzecie, po roślinach i roślinożercach, ogniwo łańcucha przemiany materii. Typowe ich cechy to dobry węch, silne mięśnie, pazury, kły lub zakrzywiony dziób. Tymczasem w pierwotnej puszczy świat drapieżników nie przystaje do stereotypu. Najmniejszy ssak drapieżny Białowieży, ryjówka, musi jeść niemal bez przerwy - parogodzinny post grozi jej śmiercią. Latem łatwo wyszperać potencjalną ofiarę, kiedy owadów jest w bród. Na zimowe miesiące maleńkie zwierzątko zmniejsza masę ciała - to jego sposób na przetrwanie. Niewątpliwie drapieżnikiem jest krewny ryjówki, rzęsorek oraz wydra, ryś, krogulec, puchacz. Siłą pasożytów, w swej masie o wiele bardziej drapieżnych od rysia czy wilka, jest ich niesamowita liczebność. Puszczańskie błota są gigantyczną wylęgarnią komarów. Ci dokuczliwi krwiopijcy nie popuszczą nawet dużym drapieżnikom. Ale komary też mają swoich wrogów - same padają łupem owadożerców, spora część ich larw jest zarażona pasożytniczymi nicieniami, rozpuszczającymi przy pomocy enzymów tkanki ofiar. Drapieżnikiem może okazać się również roślina - jak na przykład rosiczka, zwabiająca do pułapki i liści owady. Przeważająca część drobnych ptaków, zwłaszcza wiosną i latem żywi się białkiem zwierzęcym. Prawdziwą potęgą drapieżników, dzięki liczebności i aktywności są właśnie ptaki i drobne zwierzęta. W walce o przetrwanie decydują nie tylko kły i pazury.
30 min.
_____________________________
5. Żywa sieć.
Puszcza Białowieska - w tym lesie można zobaczyć Europę, jaka istniała przed tysiącami lat. Jedyne miejsce na świecie, gdzie wciąż jeszcze żubr żyje wespół z rysiem, wilkiem, bobrem i jeleniem. Ostatnia część filmu opowiada o przemijaniu. Jej bohaterami są padlinożercy, próchnojady, te wszystkie drobne organizmy, które powodują, że "dno" puszczy to wielkie, pracujące bez przerwy laboratorium. Tutaj nic się nie zmarnuje. To z materii organicznej, czego nie wykorzystają większe zwierzęta, bakterie rozkładają na proste związki organiczne, spływające z wodą do gleby. Będą żywić nowe pokolenie puszczańskich roślin. Każda śmierć niesie zalążek nowego życia. Materia organiczna dziś jest ściółką, jutro przylaszczką czy motylem, pojutrze orłem. Nasi pradziadowie rozumieli i czcili puszczę jak umieli. Tak było długie lata, ale powoli człowiek zaczął brać od lasu coraz więcej, nie dając nic w zamian. Wycinanie drzew, zabijanie zwierząt spowodowało nieodwracalne skutki. Blisko pięć stuleci, od czasu Jagiellonów do początku naszego wieku chroniono puszczę przed kolonizacją, wyrębem i kłusownictwem. Eksploatowano las z umiarem, rabunkowa gospodarka zaczęła się z początkiem naszego wieku. Na naszych oczach ginie wiekowa knieja. Czy znajdzie się dla niej ratunek?
30 min.
_______________________________
1. Nowa krew - 30 min.
Pierwszy odcinek serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Arizony z okresu triasu, 220 mln lat temu.
Odcinek skupia się na losach grupki teropodów z rodzaju Coelophysis (a w szczególności jednej, młodej samicy), żyjących w zachodniej części superkontynentu Pangei. Dinozaury nie są jeszcze dominującą grupą lądowych kręgowców, rywalizują z przedstawicielami innych gałęzi archozaurów, w tym wielkimi drapieżnymi postozuchami, a także z terapsydami, takimi jak roślinożerne placeriasy czy ssakopodobne cynodonty. Wytrzymałość zwierząt różnych gatunków zostaje wystawiona na próbę, gdy po zakończeniu pory deszczowej przychodzi nadzwyczajnie długa i ciężka, 9-miesięczna pora sucha, doprowadzająca stopniowo do wyschnięcia lokalnej rzeki i przemiany okolicy w pustynię. Celofyzom udaje się dostosować do nowych, trudnych warunków, dzięki temu, że przy wydalaniu tracą mniej wody niż inne duże kręgowce, oraz dzięki zmianom zachowań – łączą się w grupy by wspólnie polować, nie cofają się przed kanibalizmem. Inne duże kręgowce nie radzą sobie tak dobrze w warunkach suszy. Samica postozucha, ranna w udo podczas ataku na placeriasy, nie jest w stanie polować; wypędzona przez samca swojego gatunku z własnego terytorium, wkrótce traci władzę w tylnych kończynach i ostatecznie ginie z głodu i wyczerpania, a jej ciało pada łupem watahy celofyzów. Gdy pora sucha się przedłuża, placeriasy opuszczają okolicę w poszukiwaniu wody i pożywienia; ostatecznie oprócz celofyzów w tej okolicy udaje się przetrwać jedynie cynodontom. Gdy przychodzi pora deszczowa, teren jest już opanowany przez dinozaury; do celofyzów dołącza stado dużych roślinożernych plateozaurów – dowód na to, jak dinozaury zdążyły się już zróżnicować, a zarazem zapowiedź nadchodzącej ery ich dominacji.
_______________________________
2. Czas tytanów - 30 min.
Drugi odcinek serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnego Kolorado z późnej jury, 152 mln lat temu.
Pod koniec okresu jurajskiego, po rozpadzie superkontynentu Pangei, klimat jest wilgotniejszy niż w triasie. Dzięki temu ogromne obszary, na których kiedyś były pustynie, teraz są porośnięte lasami iglastymi lub rozległymi paprociowymi równinami. Dinozaury dominują na Ziemi od dziesiątków milionów lat; największy sukces odnoszą olbrzymie, długoszyje zauropody, jak brachiozaury czy diplodoki. Odcinek otwiera scena składania jaj przez samicę diplodoka w gnieździe na skraju lasu. Przy pomocy pokładełka samica składa ok. 100 jaj, po czym przysypuje je i, pozostawiając własnemu losowi, opuszcza las i wraca do swego stada. Po 3 miesiącach z tych jaj, które nie padły łupem leśnych drapieżników, takich jak niewielki ornitolest, wykluwają się młode. Odcinek skupia się na ich dalszych losach, zwłaszcza jednej samiczki, od narodzin i natychmiastowej ucieczki w głąb lasu. Gdy samiczka ma rok, udaje się jej przeżyć atak dwóch allozaurów na stadko młodych diplodoków, do którego należy; w ataku tym giną dwa inne diplodoki, jeden zabity przez allozaura, drugi zabity przez przypadek przez zdenerwowanego stegozaura. Równolegle do losów małych diplodoków, odcinek przedstawia też życie stada dorosłych przedstawicieli tego gatunku, ich wzajemne relacje, zdobywanie pokarmu i sposób, w jaki kształtują swoje środowisko, karczując lasy. Przedstawiony zostaje też związek łączący olbrzymie diplodoki z niewielkimi pterozaurami – anurognatami, spędzającymi większą część życia na grzbietach lub w pobliżu olbrzymich dinozaurów i pożerającymi płoszone przez nie owady. Gdy samica diplodoka ma 5 lat, jako jednej z trzech członków stadka udaje się jej przeżyć ogromny pożar lasu; jest jednak zmuszona do wyjścia na równiny, gdzie jest narażona na ataki wielkich drapieżników, przed którymi nie potrafi się obronić. Jeden z towarzyszących jej młodych diplodoków wkrótce ginie; samicy i drugiemu z jej towarzyszy udaje się jednak znaleźć stado dorosłych diplodoków i dołączyć do niego. W wieku 10 lat już dojrzała samica po raz pierwszy przystępuje do godów i do kopulacji. Po kilku dniach zostaje zaatakowana przez dwa allozaury, udaje jej się jednak przeżyć atak, mimo odniesienia poważnych ran.
_______________________________
3. Okrutne morze - 30 min.
Trzeci odcinek serialu przedstawia ekosystem terytorium współczesnego Oxfordshire z późnej jury, 149 mln lat temu.
Odcinek otwiera scena, w której z morza przy brzegu wyspy niespodziewanie wynurza się olbrzymi pliozaur Liopleurodon, by schwytać w zęby eustreptospondyla poszukującego pożywienia na wybrzeżu i wciągnąć go pod wodę. (Nie ma dowodów, że liopleurodony rzeczywiście polowały w ten sposób; twórców serialu mogły zainspirować zachowania orek żyjących w wodach przybrzeżnych Argentyny, potrafiących atakować uchatki na wybrzeżach.) Na skutek podniesienia się poziomu oceanów, obszar współczesnej Europy w późnej jurze jest w dużym stopniu pokryty wodami Morza Tetydy, rozdzielającego kontynenty Laurazji i Gondwana. Na północnych krańcach Tetydy, gdzie dzieje się akcja odcinka, znajdują się nieliczne małe wysepki, otoczone płytkim morzem. Dinozaury nie są tu liczne, znakomite warunki do życia znajdują tu natomiast gady morskie z grupy plezjozaurów, jak kryptoklidy, oraz rybożerne pterozaury, jak ramforynchy. Raz do roku jednak z głębszych wód przybywają tu setki samic ichtiozaurów z rodzaju Ophthalmosaurus, by wydać tu na świat młode. Odcinek skupia się na losach nowego pokolenia oftalmozaurów przez cztery miesiące, jakie spędzają na płytkich wodach, od narodzin, przez stopniowy wzrost i nabywanie umiejętności łowieckich – przy jednoczesnym unikaniu drapieżników, takich jak rekin Hybodus – aż do ich ostatecznego wypłynięcia na głębsze wody. Widzowie są jednak świadkami także wydarzeń z życia innych mieszkańców wysp i ich wód przybrzeżnych, jak polowania ramforynchów i kryptoklidów na ryby, wędrówki padlinożernych eustreptospondyli z wyspy na wyspę w poszukiwaniu pożywienia, gody skrzypłoczy, czy wreszcie wielki sztorm, który kładzie kres życiu największego drapieżnika tych wód – 25–metrowego liopleurodona, wyrzuconego na brzeg wyspy, niezdolnego wrócić do morza i zdanego na łaskę eustreptospondyli.
_______________________________
4. Pod skrzydłami olbrzymów - 30 min.
Czwarty odcinek serialu przedstawia zwierzęta żyjące we wczesnej kredzie, 127 mln lat temu, na olbrzymim obszarze, od Brazylii, przez Amerykę Północną i młody Atlantyk, aż po wyspy na terytorium współczesnej Europy zachodniej.
Gdy we wczesnej kredzie podniósł się poziom oceanów, rozpadały się stare kontynenty, a między nowymi rozciągały się rozległe płytkie morza, powstały doskonałe warunki dla rozwoju wielkich pterozaurów. Odcinek skupia się na losach jednego z nich – ponad 40–letniego samca pterozaura z rodzaju Ornithocheirus, olbrzyma o 12–metrowej rozpiętości skrzydeł. Zazwyczaj przemierzający Ziemię w poszukiwaniu pożywienia, ornitocheir, jak co roku gdy zbliża się okres godów, zmienia trasę swej wędrówki, wyruszając na tereny lęgowe na wyspie Kantabrii, odpowiadającej terytorium dzisiejszej Hiszpanii. Wyruszając ze skalistych wybrzeży na terytorium dzisiejszej Brazylii (wg książki Tima Hainesa z wybrzeży Borboremy, odpowiadających północno-wschodniej Brazylii), pterozaur po kilku dniach dociera do południowych wybrzeży dzisiejszej Ameryki Północnej. Tam trafia na ogromne, składające się z setek osobników stado iguanodonów, przemierzających wybrzeże i żerujących na skraju lasu. Tropikalna ulewa zmusza ornitocheira do schronienia się na dzień przed deszczem i tym samym przerwania swej wędrówki; pterozaur spędza ten czas na oczyszczaniu futra z pasożytów – owadów z rodzaju Saurophthirus. W końcu, wykorzystując silne prądy wznoszące powietrza, udaje mu się wzbić w przestworza i kontynuować wędrówkę. Cały dzień zajmuje mu pokonanie młodego, szerokiego dopiero na 300 km, Atlantyku i dotarcie do pierwszej wyspy po jego wschodniej stronie (w książce Tima Hainesa wyspa ta zostaje zidentyfikowana jako Kornubia, obejmująca tereny dzisiejszej Kornwalii). Tam ornitocheir natrafia na stado innego gatunku iguanodonów, inaczej ubarwionych i większych od kuzynów z Ameryki Północnej. Stado jest dwukrotnie atakowane przez parę drapieżnych utahraptorów; drugi atak kończy się sukcesem drapieżników, które zabijają jednego z iguanodonów. Olbrzymi pterozaur ostatecznie zostaje zmuszony do opuszczenia wyspy przez stado ptaków z rodzaju Iberomesornis, uznających go za zagrożenie dla swych jaj i w związku z tym wściekle go atakujących. Ornitocheir, po pokonaniu łącznie 14 000 km, ostatecznie dociera na wyspę Kantabrię. Chce wylądować w samym centrum terenów lęgowych, wiedząc, że ma wówczas największe szanse na wzbudzenie zainteresowania samic; jednak przybyłe wcześniej samce uniemożliwiają mu lądowanie w tym miejscu i przepędzają go na skraj tokowiska. Wyczerpanie długą podróżą, upałem i bezowocnymi próbami zdobycia partnerki po trzech dniach doprowadza do śmierci olbrzymiego pterozaura. Ciało jego i innych zdechłych pterozaurów służy za pokarm dla pozostających na wyspie młodych ornitocheirów.
_______________________________
5. Duchy milczących kniei - 30 min.
Piąty odcinek serialu przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Antarktydy ze środkowej kredy, 106 mln lat temu.
W połowie okresu kredowego wielki południowy kontynent, obejmujący dzisiejszą Amerykę Południową, Antarktydę i Australię jest ogrzewany przez ciepłe prądy morskie płynące od równika, uniemożliwiające powstanie czapy lodowej na biegunie południowym. Dzięki temu na obszarach dzisiejszej Antarktydy rosną rozległe lasy iglaste. Mimo to warunki są jak na erę mezozoiczną wyjątkowo trudne; choć w czasie dnia polarnego jest ciepło, bujnie rozwijają się rośliny a słońce nie zachodzi, to z drugiej strony przez kilka miesięcy w roku żyjące tu zwierzęta muszą żyć w ciemnościach i borykać się z niskimi temperaturami, z powodu nadejścia nocy polarnej. Przez cały rok w tych warunkach żyją niewielkie ornitopody z rodzaju Leaellynasaura. Kamera śledzi rok z życia stada tych dinozaurów, żyjącego w lesie w odległości kilkuset mil (w wersji TVP2 – kilkuset kilometrów) od bieguna południowego. Widzowie poznają je, gdy zaczyna się dzień polarny. Lelynazaury, po przystąpieniu do godów, wkrótce zakładają gniazda; wiele z nich zostaje zniszczonych przez leśne drapieżniki, jednak udaje się ocalić gniazdo dominującej pary, w którym wykluwa się trójka młodych. Pod opieką całego stada młode stopniowo dorastają i zdobywają umiejętności niezbędne im do przetrwania, ćwicząc zwinność, równowagę i szybkość reakcji. O tej porze roku lelynazaurom zagraża Koolasuchus – „żywa skamieniałość” swoich czasów, ostatni żyjący temnospondyl, zimą hibernujący w lesie, latem przenoszący się do rzeki i tam polujący. Innym zagrożeniem są karłowate allozaury, które latem przybywają na południe w ślad za stadami dużych roślinożernych mutaburazaurów. Gdy zbliża się noc polarna i stada mutaburazaurów wyruszają na północ, jeden z allozaurów, wykorzystując panujący w lesie hałas, zaskakuje stado lelynazaur i zabija dominującą samicę. Powoduje to dezorganizację stada i utrudnia mu ochronę piskląt; w rezultacie udaje się przeżyć tylko jednemu z młodych. Gdy nadchodzi noc polarna lelynazaury, orientujące się w ciemnościach dzięki swym dużym oczom, dla ochrony przed chłodem i w poszukiwaniu pożywienia wycofują się w głąb lasu. Gdy to nie pomaga, zbijają się w ciasną grupę i na kilka dni zapadają w stan odrętwienia, by tracić mniej ciepła. Udaje im się przetrwać noc polarną; wraz z nadejściem wiosny, gdy zaczyna się okres ich godów, w wyniku walki wyłoniony zostaje dominujący samiec. Gdy wybiera sobie samicę, stado odbudowuje swoją strukturę wokół pary dominującej, przygotowując się do walki o przetrwanie przez kolejny rok.
_______________________________
6. Śmierć dynastii - 30 min.
Szósty i zarazem ostatni odcinek oryginalnej serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Montany z późnej kredy, 65,5 mln lat temu.
Odcinek przedstawia wydarzenia ostatnich kilku miesięcy ery dominacji dinozaurów. Wzmożona aktywność wulkaniczna na całym świecie wyniszcza powierzchnię Ziemi, a jednocześnie uwalnia do atmosfery ogromne ilości gazów wulkanicznych. W książce Tima Hainesa mówi się też o problemie zaniku płytkich mórz epikontynentalnych, i tym samym znacznego osuszenia klimatu w głębi lądu. Wiele grup zwierząt nie potrafi przystosować się do nowych warunków; np. pterozaury, niegdyś władające przestworzami, teraz są grupą na skraju wymarcia, ustępującą miejsca ptakom. Dinozaury wciąż są dominującymi kręgowcami lądowymi, lecz w wyniszczonym erupcjami wulkanów krajobrazie trudno im znaleźć pożywienie; co gorsza, aktywność wulkaniczna pozbawia środowiska składników mineralnych niezbędnych dinozaurom do wytworzenia skorupek jaj, w rezultacie czego coraz rzadziej z jaj wykluwają się młode. Sytuację pogarszają jeszcze ataki małych drapieżników, takich jak dromeozaury czy torbacze z rodzaju Didelphodon, na jaja i młode dinozaury. „Główna bohaterka” odcinka, samica tyranozaura, traci lęg – wszystkie zarodki giną jeszcze przed wykluciem się z jaja, pod wpływem aktywności wulkanicznej. Porzucając gniazdo, samica raz jeszcze staje się płodna i zaczyna nawoływać samce. Jeden z nich, po zabiciu młodego triceratopsa, odpowiada na wezwanie samicy i oddaje jej swą ofiarę jako podarek godowy. Wkrótce dochodzi do serii kopulacji tyranozaurów; po kilku dniach jednak już zapłodniona samica agresywnie przepędza samca. Następnie buduje gniazdo, w którym składa 12 jaj i strzeże go przed mniejszymi dinozaurami i ssakami przez 2 miesiące, nie opuszczając go nawet na krok i nawet nie polując w tym czasie. Gdy z jaj wykluwa się trójka młodych, samica, szukając pożywienia dla nich i dla siebie, atakuje stado kaczodziobych anatotytanów, zabijając jednego z nich. Po kilku dniach jedno z jej młodych znika, prawdopodobnie zabite przez rodzeństwo; dwójka pozostałych młodych w toku zabawy zbliża się na niebezpieczną odległość do opancerzonego ankylozaura, co zmusza ich matkę do wystąpienia w ich obronie i zaatakowania roślinożercy. Kończy się to dla niej tragicznie: ankylozaur ciosem kostnej buławy na końcu ogona łamie jej kość udową i uszkadza narządy wewnętrzne. Samicy udaje się uciec z młodymi, lecz jej los jest już przypieczętowany: do rana następnego dnia kona. Jej młode nie przeżywają jej nawet o dzień; gdy nawołują przy jej martwym ciele, w dzisiejszą Zatokę Meksykańską uderza kometa (w wersji TVP2 – niezidentyfikowane wielkie ciało niebieskie), wywołując gigantyczną falę uderzeniową, która wkrótce zmiata je i ciało ich matki. Wkrótce Ziemię spowija mrok i spada deszcz roztopionych skał. Uderzenie ciała niebieskiego wywołuje wielkie wymieranie kredowe, w wyniku którego wymiera 65 % organizmów żywych, w tym m.in. wszystkie dinozaury – z wyjątkiem ptaków, którym udaje się przetrwać aż do czasów współczesnych. Wymarcie dinozaurów otwiera erę dominacji ssaków.
__________________________________
NARODZINY RZEKI (1)
Wisła jest główną rzeką Polski, centralnie położoną na terenie środkowej Europy. W jej dorzeczu spotykają się trzy główne krainy geograficzne i geologiczne kontynentu: nizinna tarcza wschodnio-europejska, obszar wyżyn i niskich gór zachodniej Europy oraz strefa alpejska wysokich gór, do której należą Alpy i Karpaty. W Karpatach Wisła bierze swój początek. Jej bieg i charakter kształtowały lądolody spływające z Półwyspu Skandynawskiego. Ostatni lądolód wkroczył na obszar Polski około 20 tysięcy lat temu. W okresach ociepleń wody pra-Wisły szukały najkrótszej drogi do morza - przed tysiącami lat uchodziły do Morza Północnego gdzieś na wysokości współczesnej Szkocji. Film przedstawia m.in. jakie procesy doprowadziły do znanego dzisiaj położenia Wisły, jak powstało Morze Bałtyckie, delta Wisły i Żuławy Wiślane; jak zmieniał się klimat, świat roślin i zwierząt oraz charakter rzeki; jakie ludy i plemiona zamieszkiwały tereny wokół niej. Odcinek prezentuje dzieje Wisły i przyległych do niej ziem od czasów pradawnych do początków państwa polskiego.
27 min.
__________________________________
OD ŚREDNIOWIECZA DO ROZBIORÓW (2)
Jest wiele teorii wyjaśniających znaczenie nazwy Wisła, prawdopodobnie pochodzi ona od słowa "wis" lub "wies", oznaczającego coś płynącego. Wisła jako nazwa rzeki często pojawia się w różnych dziełach i dokumentach wczesnego dziejopisarstwa. Pierwsze wzmianki na jej temat pochodzą z ostatniego stulecia przed naszą erą, wspomina o niej wódz rzymski, Marek Agrypa. Hasło Wisła można znaleźć również w pracach wybitnego historyka rzymskiego Tacyta, który opisywał Słowian nazywanych przez siebie Wenedami. Wincenty Kadłubek zwał ją "osią państwa"., Jan Długosz - pierwszą w Polsce i najsłynniejszą rzeką wśród Polaków. Jakkolwiek burzliwe były dzieje kształtowania się państwowości polskiej, Wisła niosła swoje wody z Karpat do Bałtyku stwarzając dogodne warunki do rozwoju rolnictwa i handlu. Kolejny odcinek cyklu przedstawia dzieje rzeki i leżących nad nią ziem od średniowiecza do rozbiorów. Omawia m.in. rozwój żeglugi wiślanej, rodzaje pływających po niej jednostek oraz rolę jaką odegrała w rozkwicie gospodarczym kraju w kontekście najważniejszych wydarzeń historycznych. Wisła w średniowieczu pozostawała życzliwa dla ludzi w ciągu całego rocznego cyklu prac rolnych, a nadbrzeżne łąki niemal na całej długości wykorzystywano jako pastwiska dla bydła. Rozwijało się osadnictwo, w szczególnie dogodnych miejscach powstawały miasta. W późniejszym dziejopisarstwie Wisła pojawia się przy okazji klęsk żywiołowych, głównie powodzi, rzadziej susz. Umacniający się od XIII wieku na ziemiach polskich zakon krzyżacki prowadził świadomą politykę gospodarczą, której celem było m.in. ograniczanie żeglugi i ruchu handlowego na Wiśle. Rzeka była bowiem głównym szlakiem komunikacyjnym kraju, transportowano nią towary, spławiano zboże i inne produkty rolne oraz drewno. Ostateczne rozgromienie krzyżaków zapoczątkowało "złoty wiek" w dziejach Wisły, był to także "złoty wiek" państwa polskiego. W XVI wieku nastąpił wzrost koniunktury na polskie zboże, runo leśne i drewno. Polska eksportowała te towary do wielu państw Europy, m.in. do Szwecji, Holandii, Anglii i Hiszpanii. Żegluga wiślana stanowiła źródło bogactwa szlachty i mieszczan, przyczyniła się do powstania i rozwoju miast portowych, takich jak Sandomierz, Kazimierz Dolny, Warszawa, Płock, Włocławek, Bydgoszcz, Toruń, Tczew, Gdańsk i wiele innych. W XVI wieku Gdańsk był głównym portem Bałtyku. Na żyznych Żuławach Wiślanych osiedlali się emigranci z Niderlandów przynosząc ze sobą nowe technologie uprawy roli i organizacji życia społeczności wiejskiej. Druga połowa XVII wieku przyniosła liczne wojny, które bardzo osłabiły kraj, spowodowały straty w ludziach i załamanie gospodarki. Rzeczpospolita stała się łatwym łupem dla sąsiadów.
27 min.
__________________________________
POD ROZBIORAMI (3)
Dzieje Wisły pod rządami państw zaborczych. Opowieść o tym, jak niekorzystna dla Polski sytuacja polityczna wpłynęła na gospodarkę państwa, m.in. na żeglugę wiślaną. Film pokazuje, jak Prusy, Austria i Rosja widziały rolę Wisły w swoich planach ekonomicznych dotyczących zagarniętych terenów Rzeczpospolitej. Mówi o trudnościach w handlu związanych z powstaniem wielu granic na rzece oraz o restrykcjach, jakimi zaborcy obłożyli polskie towary. Przedstawia przyczyny upadku wielu nadwiślańskich miast i wzrostu znaczenia innych, a także podejmowane w tamtym okresie inwestycje wodne, takie jak budowa kanałów, tam przeciwpowodziowych i regulacja koryta Wisły. Po pierwszym rozbiorze Rzeczpospolita straciła 1/3 swego obszaru, co było ogromnym ciosem dla państwa polskiego i jego gospodarki. Kraj stracił m.in. kontrolę nad dolną Wisłą, a tym samym dostęp do morza i głównych portów - Gdańska i Elbląga. Kolejne dwa rozbiory pogłębiły kryzys, zastój w handlu i rolnictwie ujemnie wpłynął na żeglugę wiślaną. Powstanie nowych granicznych komór celnych oraz cały system szykan i utrudnień ze strony zaborców ograniczały Polakom dostęp do głównego szlaku transportowego, jakim była Wisła. Część ruchu handlowego przesunęła się na Niemen i Dniepr. Było to możliwe m.in. dzięki budowie kilku kanałów - Bydgoskiego, zwanego szlakiem Odra - Wisła, Kanału Królewskiego łączącego Wisłę z Dnieprem oraz Ogińskiego łączącego Dniepr z Niemnem. Pomimo tych inwestycji wykorzystanie Wisły i jej żeglownych dopływów zmalało w stosunku do XVI i XVII wieku. Poza tym stan rzeki i jej żeglowność była różna w poszczególnych zaborach. Najszybciej przeprowadzono regulację na odcinku "Wisły pruskiej", w pozostałych dwóch zaborach poza doraźnymi pracami nie podejmowano w tym zakresie żadnych działań.
27 min.
__________________________________
WISŁA DZISIAJ (4)
Film przedstawia najnowsze dzieje Wisły, począwszy od odzyskania przez Polskę niepodległości do chwili obecnej. Pokazuje znaczenie i funkcję rzeki na tle rozwoju gospodarczego w okresie międzywojennym i w czasach PRL-u. Wisła nierozerwalnie związana jest z powstaniem i historią państwa polskiego. W czasach jego świetności wspierała bogactwo i dobrobyt kraju, w chwilach upadku traciła na znaczeniu. Kiedy w 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, sytuacja gospodarcza wyniszczonego ponad stuletnią niewolą kraju była katastrofalna. Jeszcze w czasie walk na froncie wschodnim rząd II Rzeczpospolitej opracował strategiczny plan rozwoju gospodarczego. Zdumiewa i budzi szacunek rozmach i wyobraźnia jego twórców. Stawiał on przed młodym państwem niewykonalne, wydawać by się mogło, zadania. A jednak zostały one zrealizowane. Patriotyzm i entuzjazm Polaków były siłą, która pozwoliła m.in. zahamować inflację i pokonać bolszewików. Naród podjął wkrótce nowe wyzwanie - budowę Centralnego Okręgu Przemysłowego i portu w Gdyni. Skala trudności, jakie trzeba było pokonać, by zrealizować te zamierzenia, jest niewyobrażalnie wielka, a mimo to w ciągu zaledwie kilku lat stworzono podwaliny nowoczesnej gospodarki. Dzisiaj w III Rzeczpospolitej, porównując dokonania przodków w okresie międzywojennym z obecnym tempem rozwoju kraju, możemy jedynie podziwiać tamte pokolenia i ich zapał. Powstanie Centralnego Okręgu przemysłowego i portu w Gdyni przyczyniło się do odrodzenia żeglugi na Wiśle. Przeprowadzono szereg inwestycji hydrologicznych, m.in. wybudowano nowoczesny port rzeczny w Płocku, powstawały mosty i zbiorniki retencyjne, zwiększyło się gospodarcze wykorzystanie rzeki. Nastąpił dynamiczny rozwój żeglugi pasażerskiej. Rejsy na Bielany i do Młocin na trwałe wpisały się w warszawski folklor. II wojna światowa zniweczyła osiągnięcia II Rzeczpospolitej. Kraj znów musiał się podnosić ze zgliszczy. Podejmowano kolejne inwestycje gospodarcze. Pomimo rozwoju przemysłu Wisła nie odzyskała swego znaczenia. W odróżnieniu od innych rzek europejskich, które stały się ważnymi arteriami komunikacyjnymi, pozostała rzeką prawie naturalną. Znacznie jednak pogorszyła się jakość jej wód. Już w latach 70. stała się gigantycznym kolektorem ściekowym kraju. Wraz z pojawieniem się gospodarki wolnorynkowej szybko zaczęła zmieniać się świadomość ekologiczna Polaków, nie zahamowało to jednak postępującej dewastacji rzeki, jej brzegów i doliny.
27 min.
__________________________________
WISŁA PRZYSZŁOŚCI (5)
Film jest próbą refleksji nad przyszłością Wisły. Przedstawia różne koncepcje wykorzystania najważniejszej polskiej rzeki, różne wizje jej roli i znaczenia. Porusza kwestię ochrony Wisły przed powodziami oraz jej losy w kontekście wejścia Polski do Unii Europejskiej. Wisła stanowi dziś wyzwanie dla narodu, wymaga podjęcia dalekowzrocznych decyzji. Bogatsi o doświadczenia naszych sąsiadów musimy zadecydować o jej losie. Czy będzie, jak chcą ekolodzy i humaniści "dziką rzeką", ostoją świata roślinnego i zwierzęcego, miejscem rekreacji i szlakiem turystycznym. Czy też, jak postulują środowiska inżynieryjno-ekonomiczne, zostanie uregulowana i będzie służyć interesom gospodarczym kraju. Racje obydwu stron przedstawione są w scenkach aktorskich w formie polemiki ojca z synem. Jakkolwiek różnie można patrzeć na sprawę przyszłości Wisły, nie ulega wątpliwości, że konieczna jest eliminacja dopływu ścieków do rzeki i poprawa jakości jej wód. Niezbędna jest także reforma prawa budowlanego i wodnego, zmierzająca m.in. do wprowadzenia całkowitego zakazu budowy domów mieszkalnych na terenach zalewowych. Optymizmem napawa utworzenie pierwszych ornitologicznych rezerwatów w dorzeczu Wisły. Niezależnie od tego jak często podnoszone są kwestie związane z ekologią, zwłaszcza przy okazji różnych kampanii wyborczych, Wisła pozostaje rzeką brudną i śmierdzącą. Jak dotąd największe zainteresowanie walorami przyrodniczymi naszej głównej rzeki wykazuje społeczność międzynarodowa. Światowy Fundusz Ochrony Przyrody realizując program "Żywe rzeki" objął swym działaniem osiem rzek, w tym Wisłę, obok m.in. Jangcy, Orinoko i Mekongu.
27 min.
________________
Odcinek 1 - 30 min.
Dzięki symulacjom komputerowym, animatronice i wspaniałym plenerom, realizatorzy serialu tworzą wizję świata sprzed 4 miliardów lat. Kiedy z otchłani wszechświata wyłania się Ziemia i powstają oceany, pierwotne formy życia zaczynają toczyć bezwzględną walkę o przetrwanie i dominację.
________________
Odcinek 2 - 30 min.
Realizatorzy filmu tworzą wizję świata sprzed 300 milionów lat. W drodze ewolucji u zwierząt morskich rozwijają się kończyny i płuca, co umożliwia im wyjście na ląd. Ziemia nie jest już jałowa. Zmiana składu atmosfery sprawia, że w miejscu pustkowi pojawiają się wilgotne, gęste lasy. W ich poszyciu grasują ogromne stawonogi - pająki wielkości ludzkiej głowy, i pierwsze gady. Na Ziemi zaczynają występować również pory roku. Po gorącym lecie nastaje zima, co zmusza pierwsze zwierzęta do rozwinięcia mechanizmów przystosowawczych. Życie rozwija się głównie w wodzie: pojawiają się pierwsze drapieżniki o wyglądzie gigantycznych skorpionów i ich ofiary - przodkowie dzisiejszych ryb. Choć pierwotne ryby i gady padają łupem większych i silniejszych stawonogów morskich, wygrywają długofalową walkę o przetrwanie, ponieważ są obdarzone mózgiem i lepszymi zdolnościami adaptacyjnymi.
________________
Odcinek 3 - 30 min.
Pod koniec permu - ostatniego okresu ery paleozoicznej - na Ziemi panoszą się olbrzymie owady i gady. Lecz zbliża się kres ich panowania. Masy lądu dryfują ku sobie, zbijając się w jeden olbrzymi kontynent - Pangeę. Aktywność wulkanów sprawia, że temperatura znacznie się podnosi. Coraz większe obszary wilgotnych lasów zamieniają się w pustynie. Pierwsze gady muszą walczyć z klimatem. Ze zmagań zwycięsko wychodzą te, które nauczyły się wędrować, rozwinęły mózg i pamięć. Owe osobliwe zwierzęta na setki milionów lat obejmą w posiadanie Ziemię.
_________________________________________________________
II. Wędrówki z dinozaurami. (1999)
1. Nowa krew
Pierwszy odcinek serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Arizony z okresu triasu, 220 mln lat temu.
Odcinek skupia się na losach grupki teropodów z rodzaju Coelophysis (a w szczególności jednej, młodej samicy), żyjących w zachodniej części superkontynentu Pangei. Dinozaury nie są jeszcze dominującą grupą lądowych kręgowców, rywalizują z przedstawicielami innych gałęzi archozaurów, w tym wielkimi drapieżnymi postozuchami, a także z terapsydami, takimi jak roślinożerne placeriasy czy ssakopodobne cynodonty. Wytrzymałość zwierząt różnych gatunków zostaje wystawiona na próbę, gdy po zakończeniu pory deszczowej przychodzi nadzwyczajnie długa i ciężka, 9-miesięczna pora sucha, doprowadzająca stopniowo do wyschnięcia lokalnej rzeki i przemiany okolicy w pustynię. Celofyzom udaje się dostosować do nowych, trudnych warunków, dzięki temu, że przy wydalaniu tracą mniej wody niż inne duże kręgowce, oraz dzięki zmianom zachowań – łączą się w grupy by wspólnie polować, nie cofają się przed kanibalizmem. Inne duże kręgowce nie radzą sobie tak dobrze w warunkach suszy. Samica postozucha, ranna w udo podczas ataku na placeriasy, nie jest w stanie polować; wypędzona przez samca swojego gatunku z własnego terytorium, wkrótce traci władzę w tylnych kończynach i ostatecznie ginie z głodu i wyczerpania, a jej ciało pada łupem watahy celofyzów. Gdy pora sucha się przedłuża, placeriasy opuszczają okolicę w poszukiwaniu wody i pożywienia; ostatecznie oprócz celofyzów w tej okolicy udaje się przetrwać jedynie cynodontom. Gdy przychodzi pora deszczowa, teren jest już opanowany przez dinozaury; do celofyzów dołącza stado dużych roślinożernych plateozaurów – dowód na to, jak dinozaury zdążyły się już zróżnicować, a zarazem zapowiedź nadchodzącej ery ich dominacji.
2. Czas tytanów
Drugi odcinek serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnego Kolorado z późnej jury, 152 mln lat temu.
Pod koniec okresu jurajskiego, po rozpadzie superkontynentu Pangei, klimat jest wilgotniejszy niż w triasie. Dzięki temu ogromne obszary, na których kiedyś były pustynie, teraz są porośnięte lasami iglastymi lub rozległymi paprociowymi równinami. Dinozaury dominują na Ziemi od dziesiątków milionów lat; największy sukces odnoszą olbrzymie, długoszyje zauropody, jak brachiozaury czy diplodoki. Odcinek otwiera scena składania jaj przez samicę diplodoka w gnieździe na skraju lasu. Przy pomocy pokładełka samica składa ok. 100 jaj, po czym przysypuje je i, pozostawiając własnemu losowi, opuszcza las i wraca do swego stada. Po 3 miesiącach z tych jaj, które nie padły łupem leśnych drapieżników, takich jak niewielki ornitolest, wykluwają się młode. Odcinek skupia się na ich dalszych losach, zwłaszcza jednej samiczki, od narodzin i natychmiastowej ucieczki w głąb lasu. Gdy samiczka ma rok, udaje się jej przeżyć atak dwóch allozaurów na stadko młodych diplodoków, do którego należy; w ataku tym giną dwa inne diplodoki, jeden zabity przez allozaura, drugi zabity przez przypadek przez zdenerwowanego stegozaura. Równolegle do losów małych diplodoków, odcinek przedstawia też życie stada dorosłych przedstawicieli tego gatunku, ich wzajemne relacje, zdobywanie pokarmu i sposób, w jaki kształtują swoje środowisko, karczując lasy. Przedstawiony zostaje też związek łączący olbrzymie diplodoki z niewielkimi pterozaurami – anurognatami, spędzającymi większą część życia na grzbietach lub w pobliżu olbrzymich dinozaurów i pożerającymi płoszone przez nie owady. Gdy samica diplodoka ma 5 lat, jako jednej z trzech członków stadka udaje się jej przeżyć ogromny pożar lasu; jest jednak zmuszona do wyjścia na równiny, gdzie jest narażona na ataki wielkich drapieżników, przed którymi nie potrafi się obronić. Jeden z towarzyszących jej młodych diplodoków wkrótce ginie; samicy i drugiemu z jej towarzyszy udaje się jednak znaleźć stado dorosłych diplodoków i dołączyć do niego. W wieku 10 lat już dojrzała samica po raz pierwszy przystępuje do godów i do kopulacji. Po kilku dniach zostaje zaatakowana przez dwa allozaury, udaje jej się jednak przeżyć atak, mimo odniesienia poważnych ran.
3. Okrutne morze
Trzeci odcinek serialu przedstawia ekosystem terytorium współczesnego Oxfordshire z późnej jury, 149 mln lat temu.
Odcinek otwiera scena, w której z morza przy brzegu wyspy niespodziewanie wynurza się olbrzymi pliozaur Liopleurodon, by schwytać w zęby eustreptospondyla poszukującego pożywienia na wybrzeżu i wciągnąć go pod wodę. (Nie ma dowodów, że liopleurodony rzeczywiście polowały w ten sposób; twórców serialu mogły zainspirować zachowania orek żyjących w wodach przybrzeżnych Argentyny, potrafiących atakować uchatki na wybrzeżach.) Na skutek podniesienia się poziomu oceanów, obszar współczesnej Europy w późnej jurze jest w dużym stopniu pokryty wodami Morza Tetydy, rozdzielającego kontynenty Laurazji i Gondwana. Na północnych krańcach Tetydy, gdzie dzieje się akcja odcinka, znajdują się nieliczne małe wysepki, otoczone płytkim morzem. Dinozaury nie są tu liczne, znakomite warunki do życia znajdują tu natomiast gady morskie z grupy plezjozaurów, jak kryptoklidy, oraz rybożerne pterozaury, jak ramforynchy. Raz do roku jednak z głębszych wód przybywają tu setki samic ichtiozaurów z rodzaju Ophthalmosaurus, by wydać tu na świat młode. Odcinek skupia się na losach nowego pokolenia oftalmozaurów przez cztery miesiące, jakie spędzają na płytkich wodach, od narodzin, przez stopniowy wzrost i nabywanie umiejętności łowieckich – przy jednoczesnym unikaniu drapieżników, takich jak rekin Hybodus – aż do ich ostatecznego wypłynięcia na głębsze wody. Widzowie są jednak świadkami także wydarzeń z życia innych mieszkańców wysp i ich wód przybrzeżnych, jak polowania ramforynchów i kryptoklidów na ryby, wędrówki padlinożernych eustreptospondyli z wyspy na wyspę w poszukiwaniu pożywienia, gody skrzypłoczy, czy wreszcie wielki sztorm, który kładzie kres życiu największego drapieżnika tych wód – 25–metrowego liopleurodona, wyrzuconego na brzeg wyspy, niezdolnego wrócić do morza i zdanego na łaskę eustreptospondyli.
4. Pod skrzydłami olbrzymów
Czwarty odcinek serialu przedstawia zwierzęta żyjące we wczesnej kredzie, 127 mln lat temu, na olbrzymim obszarze, od Brazylii, przez Amerykę Północną i młody Atlantyk, aż po wyspy na terytorium współczesnej Europy zachodniej.
Gdy we wczesnej kredzie podniósł się poziom oceanów, rozpadały się stare kontynenty, a między nowymi rozciągały się rozległe płytkie morza, powstały doskonałe warunki dla rozwoju wielkich pterozaurów. Odcinek skupia się na losach jednego z nich – ponad 40–letniego samca pterozaura z rodzaju Ornithocheirus, olbrzyma o 12–metrowej rozpiętości skrzydeł. Zazwyczaj przemierzający Ziemię w poszukiwaniu pożywienia, ornitocheir, jak co roku gdy zbliża się okres godów, zmienia trasę swej wędrówki, wyruszając na tereny lęgowe na wyspie Kantabrii, odpowiadającej terytorium dzisiejszej Hiszpanii. Wyruszając ze skalistych wybrzeży na terytorium dzisiejszej Brazylii (wg książki Tima Hainesa z wybrzeży Borboremy, odpowiadających północno-wschodniej Brazylii), pterozaur po kilku dniach dociera do południowych wybrzeży dzisiejszej Ameryki Północnej. Tam trafia na ogromne, składające się z setek osobników stado iguanodonów, przemierzających wybrzeże i żerujących na skraju lasu. Tropikalna ulewa zmusza ornitocheira do schronienia się na dzień przed deszczem i tym samym przerwania swej wędrówki; pterozaur spędza ten czas na oczyszczaniu futra z pasożytów – owadów z rodzaju Saurophthirus. W końcu, wykorzystując silne prądy wznoszące powietrza, udaje mu się wzbić w przestworza i kontynuować wędrówkę. Cały dzień zajmuje mu pokonanie młodego, szerokiego dopiero na 300 km, Atlantyku i dotarcie do pierwszej wyspy po jego wschodniej stronie (w książce Tima Hainesa wyspa ta zostaje zidentyfikowana jako Kornubia, obejmująca tereny dzisiejszej Kornwalii). Tam ornitocheir natrafia na stado innego gatunku iguanodonów, inaczej ubarwionych i większych od kuzynów z Ameryki Północnej. Stado jest dwukrotnie atakowane przez parę drapieżnych utahraptorów; drugi atak kończy się sukcesem drapieżników, które zabijają jednego z iguanodonów. Olbrzymi pterozaur ostatecznie zostaje zmuszony do opuszczenia wyspy przez stado ptaków z rodzaju Iberomesornis, uznających go za zagrożenie dla swych jaj i w związku z tym wściekle go atakujących. Ornitocheir, po pokonaniu łącznie 14 000 km, ostatecznie dociera na wyspę Kantabrię. Chce wylądować w samym centrum terenów lęgowych, wiedząc, że ma wówczas największe szanse na wzbudzenie zainteresowania samic; jednak przybyłe wcześniej samce uniemożliwiają mu lądowanie w tym miejscu i przepędzają go na skraj tokowiska. Wyczerpanie długą podróżą, upałem i bezowocnymi próbami zdobycia partnerki po trzech dniach doprowadza do śmierci olbrzymiego pterozaura. Ciało jego i innych zdechłych pterozaurów służy za pokarm dla pozostających na wyspie młodych ornitocheirów.
5. Duchy milczących kniei
Piąty odcinek serialu przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Antarktydy ze środkowej kredy, 106 mln lat temu.
W połowie okresu kredowego wielki południowy kontynent, obejmujący dzisiejszą Amerykę Południową, Antarktydę i Australię jest ogrzewany przez ciepłe prądy morskie płynące od równika, uniemożliwiające powstanie czapy lodowej na biegunie południowym. Dzięki temu na obszarach dzisiejszej Antarktydy rosną rozległe lasy iglaste. Mimo to warunki są jak na erę mezozoiczną wyjątkowo trudne; choć w czasie dnia polarnego jest ciepło, bujnie rozwijają się rośliny a słońce nie zachodzi, to z drugiej strony przez kilka miesięcy w roku żyjące tu zwierzęta muszą żyć w ciemnościach i borykać się z niskimi temperaturami, z powodu nadejścia nocy polarnej. Przez cały rok w tych warunkach żyją niewielkie ornitopody z rodzaju Leaellynasaura. Kamera śledzi rok z życia stada tych dinozaurów, żyjącego w lesie w odległości kilkuset mil (w wersji TVP2 – kilkuset kilometrów) od bieguna południowego. Widzowie poznają je, gdy zaczyna się dzień polarny. Lelynazaury, po przystąpieniu do godów, wkrótce zakładają gniazda; wiele z nich zostaje zniszczonych przez leśne drapieżniki, jednak udaje się ocalić gniazdo dominującej pary, w którym wykluwa się trójka młodych. Pod opieką całego stada młode stopniowo dorastają i zdobywają umiejętności niezbędne im do przetrwania, ćwicząc zwinność, równowagę i szybkość reakcji. O tej porze roku lelynazaurom zagraża Koolasuchus – „żywa skamieniałość” swoich czasów, ostatni żyjący temnospondyl, zimą hibernujący w lesie, latem przenoszący się do rzeki i tam polujący. Innym zagrożeniem są karłowate allozaury, które latem przybywają na południe w ślad za stadami dużych roślinożernych mutaburazaurów. Gdy zbliża się noc polarna i stada mutaburazaurów wyruszają na północ, jeden z allozaurów, wykorzystując panujący w lesie hałas, zaskakuje stado lelynazaur i zabija dominującą samicę. Powoduje to dezorganizację stada i utrudnia mu ochronę piskląt; w rezultacie udaje się przeżyć tylko jednemu z młodych. Gdy nadchodzi noc polarna lelynazaury, orientujące się w ciemnościach dzięki swym dużym oczom, dla ochrony przed chłodem i w poszukiwaniu pożywienia wycofują się w głąb lasu. Gdy to nie pomaga, zbijają się w ciasną grupę i na kilka dni zapadają w stan odrętwienia, by tracić mniej ciepła. Udaje im się przetrwać noc polarną; wraz z nadejściem wiosny, gdy zaczyna się okres ich godów, w wyniku walki wyłoniony zostaje dominujący samiec. Gdy wybiera sobie samicę, stado odbudowuje swoją strukturę wokół pary dominującej, przygotowując się do walki o przetrwanie przez kolejny rok.
6. Śmierć dynastii
Szósty i zarazem ostatni odcinek oryginalnej serii przedstawia ekosystem terytorium współczesnej Montany z późnej kredy, 65,5 mln lat temu.
Odcinek przedstawia wydarzenia ostatnich kilku miesięcy ery dominacji dinozaurów. Wzmożona aktywność wulkaniczna na całym świecie wyniszcza powierzchnię Ziemi, a jednocześnie uwalnia do atmosfery ogromne ilości gazów wulkanicznych. W książce Tima Hainesa mówi się też o problemie zaniku płytkich mórz epikontynentalnych, i tym samym znacznego osuszenia klimatu w głębi lądu. Wiele grup zwierząt nie potrafi przystosować się do nowych warunków; np. pterozaury, niegdyś władające przestworzami, teraz są grupą na skraju wymarcia, ustępującą miejsca ptakom. Dinozaury wciąż są dominującymi kręgowcami lądowymi, lecz w wyniszczonym erupcjami wulkanów krajobrazie trudno im znaleźć pożywienie; co gorsza, aktywność wulkaniczna pozbawia środowiska składników mineralnych niezbędnych dinozaurom do wytworzenia skorupek jaj, w rezultacie czego coraz rzadziej z jaj wykluwają się młode. Sytuację pogarszają jeszcze ataki małych drapieżników, takich jak dromeozaury czy torbacze z rodzaju Didelphodon, na jaja i młode dinozaury. „Główna bohaterka” odcinka, samica tyranozaura, traci lęg – wszystkie zarodki giną jeszcze przed wykluciem się z jaja, pod wpływem aktywności wulkanicznej. Porzucając gniazdo, samica raz jeszcze staje się płodna i zaczyna nawoływać samce. Jeden z nich, po zabiciu młodego triceratopsa, odpowiada na wezwanie samicy i oddaje jej swą ofiarę jako podarek godowy. Wkrótce dochodzi do serii kopulacji tyranozaurów; po kilku dniach jednak już zapłodniona samica agresywnie przepędza samca. Następnie buduje gniazdo, w którym składa 12 jaj i strzeże go przed mniejszymi dinozaurami i ssakami przez 2 miesiące, nie opuszczając go nawet na krok i nawet nie polując w tym czasie. Gdy z jaj wykluwa się trójka młodych, samica, szukając pożywienia dla nich i dla siebie, atakuje stado kaczodziobych anatotytanów, zabijając jednego z nich. Po kilku dniach jedno z jej młodych znika, prawdopodobnie zabite przez rodzeństwo; dwójka pozostałych młodych w toku zabawy zbliża się na niebezpieczną odległość do opancerzonego ankylozaura, co zmusza ich matkę do wystąpienia w ich obronie i zaatakowania roślinożercy. Kończy się to dla niej tragicznie: ankylozaur ciosem kostnej buławy na końcu ogona łamie jej kość udową i uszkadza narządy wewnętrzne. Samicy udaje się uciec z młodymi, lecz jej los jest już przypieczętowany: do rana następnego dnia kona. Jej młode nie przeżywają jej nawet o dzień; gdy nawołują przy jej martwym ciele, w dzisiejszą Zatokę Meksykańską uderza kometa (w wersji TVP2 – niezidentyfikowane wielkie ciało niebieskie), wywołując gigantyczną falę uderzeniową, która wkrótce zmiata je i ciało ich matki. Wkrótce Ziemię spowija mrok i spada deszcz roztopionych skał. Uderzenie ciała niebieskiego wywołuje wielkie wymieranie kredowe, w wyniku którego wymiera 65 % organizmów żywych, w tym m.in. wszystkie dinozaury – z wyjątkiem ptaków, którym udaje się przetrwać aż do czasów współczesnych. Wymarcie dinozaurów otwiera erę dominacji ssaków.
2. 1:33 Efekt cieplarniany
3. 2:03 Wpływ wysokości na temperaturę powietrza
4. 1:41 Oświetlenie Ziemi a temperatura powietrza
5. 0:48 Bryza morska
6. 1:07 Ogólna cyrkulacja powietrza
7. 1:08 Cyrkulacja powietrza a prądy morskie
8. 1:34 Wpływ prądów morskich na klimat
9. 1:23 Fale morskie
10. 1:52 Niszcząca działalność fal
11. 3:41 Ochrona wybrzeży
12. 3:24 Koszty ochrony wybrzeży
13. 2:22 Działalność erozyjna i transportowa rzeki górskiej
14. 2:02 Środkowy bieg rzeki
15. 1:29 Meandry i starorzecza rzeki Tees
16. 1:48 Meandry i starorzecza rzeki Usk
17. 1:48 Przeprawy i osadnictwo
18. 3:12 Wykorzystanie rzek
19. 3:14 Wykorzystanie zasobów wodnych
20. 1:58 Oczyszczanie ścieków
21. 4:47 Wpływ lodowca na krajobraz
22. 4:32 Współczesne lodowce
23. 2:00 Osady polodowcowe
24. 2:17 Głazy narzutowe
25. 1:17 Narodziny lodowca
26. 1:24 Krajobraz polodowcowy
27. 1:20 Czynniki kształtujące krajobraz
28. 1:37 Wietrzenie i erozja skał wapiennych
29. 6:16 Zjawiska krasowe
30. 2:25 Górnictwo w południowej Walii
31. 5:06 Górnictwo odkrywkowe
32. 3:17 Wpływ górnictwa odkrywkowego na środowisko przyrodnicze
W głębinach jednego z jezior w południowo-wschodniej Azji drzemie ogromny wulkan. Jeśli wybuchnie, dojdzie do największej w dziejach świata katastrofy naturalnej. W wyniku pożarów i klęsk głodu zginą miliony ludzi.
Powierzchnia: 150,8 km2
Wysokości: 126,0 – 182,8 m n.p.m.
Utworzony: 1989
Typ krajobrazu: w północnej części pagórkowaty, w południowej bardziej równinny
Wigierski Park Narodowy jest obszarem bardzo interesującym pod względem zachowanych walorów środowiska naturalnego. Na uwagę zasługują również obiekty i układy przestrzenne składające się na krajobraz kulturowy.
Rzeźba terenu Parku jest zróżnicowana. Na północ od jeziora Wigry krajobraz jest pagórkowaty, z licznymi wzniesieniami i obniżeniami terenu, dużą liczbą jezior i dolin rzecznych, zaś w części południowej dominują obszary o lekko sfalowanej lub płaskiej powierzchni. Wyjaśnienia tego zjawiska szukać należy w odmiennej historii geologicznej tych dwóch obszarów...
We wczesnym średniowieczu (VII-XIII w.) tereny Suwalszczyzny zamieszkiwali Jaćwingowie - jedno z plemion zachodniobałtyjskich. Wojownicze plemię Jaćwingów nie wykształciło zorganizowanej państwowości, lecz charakteryzowało się występowaniem grup plemiennych. Na podstawie źródeł pisanych z otoczenia Jaćwingów wiadomo że od X do XIII wieku funkcjonowały tu terytoria plemienne Sudowia, Dajnowa, Pollexia i Jaćwież tzw. właściwa, lokalizowana w górnym dorzeczu Czarnej Hańczy...
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 12
Przyszłość Planety - W dodatkowej trzyodcinkowej serii Planety Ziemia, jej twórcy zastanawiają się nad przyszłością naszego globu, nad wpływem działania człowieka na naturę i możliwościami zgodnej koegzystencji ludzi i zwierząt.
Część 1 - Ocalić gatunki
Czy rzeczywiście tak wiele gatunków zwierząt i roślin narażonych jest na wyginięcie? Przy okazji kręcenia odcinka Planety Ziemia "Dżungle" filmowców kilkakrotnie rano budziły odgłosy strzałów kłusowników, przez których giną całe populacje zwierząt. Ekipa miała też okazję podejrzenia tak rzadkich stworzeń jak lampart śnieżny, czy koziorożec abisyński, co uświadomiło jej, że niektóre z oglądanych przez nie gatunków już niedługo mogą zniknąć z naszej planety.
Część 2 - Pośród dziczy
Na Ziemi żyje teraz tak wielu ludzi, że tylko 1/4 jej obszaru pozostaje niezamieszkana. Przykładem ekspansji człowieka na tereny do niedawna dzikie i dziewicze, jest zamienianie na rolnicze ogromnych połaci ziemi w okolicach Gór Semien w Etiopii. Ogromnie kontrowersyjne są też odwierty na Arktyce. Tu powstaje pytanie – czy Ziemia nie jest przeludniona i czy sposób eksploatowania jej przez człowieka nie doprowadzi wkrótce do katastrofy?
Część 3 - Żyjemy razem
Ludzie zaczęli sobie zdawać sprawę z tego, jak ich ekspansja na świecie wpływa na życie naturalne naszej planety. Stąd zaczęły rodzić się kampanie w stylu rozpoczętej w 1960 roku "Ocalić wieloryba". Niekiedy starania o zachowanie ostatnich bastionów dziewiczej przyrody stają się brutalne. Zatrudnienie przez Richarda Leakey uzbrojonych oddziałów, które w Kenii walczyły z kłusującymi na słonie, dało wprawdzie wymierny efekt, ale spowodowało wyparcie autochtonicznej ludności – Masajów. Co więc możemy zrobić, żeby ludzie i zwierzęta mogli zgodnie koegzystować na naszej pięknej planecie?
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 8
Lasy tropikalne są naturalnymi elektrowniami globu produkującymi energię, która mogłaby wystarczyć dla utrzymania dwóch tysięcy miast wielkości Nowego Jorku. Panujące tam warunki są idealne do rozwijania się życia, ale przetrwanie w dżungli nie jest łatwe. Przepiękne ujęcia lotnicze pokazały niesamowite lasy z góry, a kamery HD umożliwiły podejrzenie trudnego do obserwacji życia toczącego się w głębi dżungli. Podążamy za polującym jaguarem i podróżujemy z gibbonami pośród koron drzew zachodniej i środkowej Afryki.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 11
Sześćdziesiąt procent naszej planety pokryte jest wodami oceanów głębokich na ponad półtora kilometra. Jak dotąd jest to największe środowisko na globie i wciąż wiele jego tajemnic pozostaje nie odkrytych. W tym odcinku przyjrzymy się kilku niezwykłym gatunkom stworzeń żyjących w rozległych błękitnych toniach oceanów i w ich mrocznych głębiach. Przekonamy się, jak ogromną różnorodność organizmów można znaleźć w tych przedziwnych i pięknych krajobrazach. Od świecących koralowców na zboczach podwodnych wulkanów na Hawajach, po kosogony polujące na otwartych wodach.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 2
Ekstremalne krajobrazy pełne skał, lodu i śniegu. Świat pionów, tak obcy człowiekowi, jak powierzchnia innej planety. Podróż po najpotężniejszych łańcuchach górskich. Obserwacje narodzin góry w jednym z najniżej położonych miejsc na Ziemi, aż do Everestu. Góry są domem jednych z najbardziej nieśmiałych zwierząt na naszej planecie, pośród których żyje też groźny drapieżca - lampart śnieżny. Niesamowite zdjęcia tego skrytego zwierzęcia polującego pośród szczytów w Pakistanie są pierwszymi tego typu na świecie.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 4
W tym odcinku - tajemniczy świat jaskiń, jedne z najbardziej niesamowitych zwierząt na naszej planecie - począwszy od żyjących w jaskiniach ptaków z rodziny jerzykowatych, które latają w atramentowym mroku i budują gniazda przy pomocy własnej śliny, po trylobionty, przedziwne stworzenia, które nigdy nie oglądały światła dziennego ani nie pojawiły się na powierzchni. W niewielu programach opowiadających o naturze zobaczyć można tyle niespodzianek, ile w "Planecie Ziemia", gdzie zawędrujemy w głąb pełnych trujących oparów lub zatopionych jaskiń z bogactwem stalaktytów, stalagmitów i kolonii jednokokomórkowych organizmów.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 6
Ten odcinek opowiada o obszarach globu skutych wiecznym lodem - od szczytów najwyższych gór po bieguny Ziemi. Ekstremalne warunki pogodowe w tych rejonach powodują, że życie tam jest nadzwyczaj ciężkie. Tak powstał jeden z najlepiej przystosowanych do życia w ekstremalnych warunkach gatunek zwierząt zamieszkujących bieguny - pingwin cesarski. W czasie bardziej przyjaznych dla życia pór roku, o swój byt walczą tu inne gatunki zwierząt. Mors z radością wita nadejście wiosny, dzięki której będzie miał okazję odnowić swoje zapasy tłuszczowe. Kiedy skuwający morze lód rozpuści się, niedźwiedzie polarne opuszczą zimowe kryjówki, żeby polować na foki.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 10
Lasy pokrywają ogromne połacie świata i wiele z nich pozostawało niezbadanych. Aż do teraz. Puszcze, takie jak niekończące się lesiste tereny na Syberii czy Tasmanii, są schronieniem dla wielkiej ilości fascynujących zwierząt. Leśne ostępy są mieszkaniem dla różnorodnych zwierząt, od małp wąskonosych po lamparty żyjące nad Amurem w liściastych lasach Rosji. W tym odcinku "Planety Ziemia" przemierzamy różne kontynenty podglądając tygrysy syberyjskie, pandy małe i europejskie wilki.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 1
W tym odcinku oglądamy naszą planetę jako całość i zastanawiamy się nad głównymi czynnikami jakie ją ukształtowały - słońce, oceany, deszcze.
Przez ponad trzy lata kamery BBC nagrywały w pętli czasowej niesamowite zmiany, jakie powodują w ciągu roku na kuli ziemskiej powodzie. W głębi oceanu kamera "Planety Ziemia" podążała za wspaniałym żarłaczem białym podczas jego ataku na fokę. Jedna sekunda wysokooktanowej akcji zwolniona została czterdziestokrotnie, żeby po raz pierwszy pokazać sekrety polowania wielkiego drapieżnika oceanów.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 9
Tam, gdzie ląd spotyka się z morzem, mocenatury tworzą środowisko, w którym toczyć się może barwne i zróżnicowane życie. Życiodajne światło słoneczne dotykając powierzchni morskiej wody wspomaga eksplozję gatunków. Te czynniki powodują, że płytkie morza są najbogatszymi w ilość organizmów częściami oceanów. Życie toczy się pośród wielobarwnych raf koralowych, a ogromna ilość różnych ryb zamieszkuje chłodniejsze wody. Olbrzymie ławice ryb działają jak magnes na podwodnych drapieżców, a żarłacz biały poluje na foki. W tym odcinku "Planety Ziemia" będziemy podążać za samicą humbaka i jej nowonarodzonym dzieckiem przemierzającymi kryształowo czyste wody tropikalnych płytkich mórz.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 5
Pustynie na globie łączy jedna cecha wspólna - brak deszczy, a jednak są jednymi z najbardziej skomplikowanych ekosystemów. Wielbłądy żyjące w Mongolii na pustyni Gobi zjadają śnieg, który zastępuje im wodę pitną, a lamy guanako zamieszkujące chilijską pustynię Atakama mogą przetrwać dzięki zlizywaniu kropli płynu z kaktusów. W tym odcinku czeka nas niesamowita podróż ponad pustynią w Namibii, gdzie śledzić będziemy zwierzęta na ogół nie poruszające się w tym środowisku. Grupa słoni udaje się w długą drogę w poszukiwaniu jedzenia, a lwy poszukują na pustyni stad oryksów.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 7
Wielkie równiny zajmują największy obszar naszej planety, stanowią ponad jedną czwartą jej część. Ogromne otwarte przestrzenie często uważane są za opustoszałe, ale w rzeczywistości są jednymi z najbardziej produktywnych ekosystemów na świecie i domem dla największej grupy zwierząt lądowych. W tym odcinku "Planety Ziemia" zobaczymy niezwykle widowiskowe migracje zwierząt i dramatyczne walki drapieżników rozgrywające się na rozległych równinach. Będziemy zadziwieni, jak ogromne jest bogactwo życia na tych obszarach obserwując migrację zagrożonych wyginięciem Kobów żółtych w Sudanie i podglądając orły polujące pośród rosyjskich stepów.
"Planeta Ziemia” zabiera nas w miejsca, jakich nigdy dotąd nie odwiedzaliśmy, w świat widoków i dźwięków,jakich prawdopodobnie nigdy nie mielibyśmy okazji doświadczyć...
Odcinek 3
Woda to nasz najcenniejszy skarb naturalny. To od jej zasobów uzależnione jest całe życie na Ziemi. W tym odcinku popłyniemy z nurtem rzek od ich źródeł w górach, aż po morze i zobaczymy wyjątkowe, pełne niespodzianek sytuacje rozgrywające się w ich niezbadanych wodach. Będziemy świadkami dramatycznych momentów z życia zwierząt, takich jak pełne napięcia starcia indyjskich wydr z krokodylami błotnymi. Zobaczymy też zapierające dech w piersiach widowisko, w którym po raz pierwszy na świecie sfilmowano przy pomocy ultraszybkiej kamery krokodyle nilowe wciągające w wodne odmęty antylopę.
______________________
1. „Przedwiośnie" - 15 min.
W filmie przedstawiono fenologiczny kalendarz wiosenny, a także niektóre jego zwiastuny, m. in. kwiaty i owady. Kolejność kwitnienia w lesie nie jest przypadkowa, zależy od przenikania promieni słonecznych do poszczególnych pięter - najwcześniej zakwitają drobne rośliny zielne. Jednym z objawów nadejścia wiosny jest wzrost bogactwa dźwięków w przyrodzie. Słychać i widać owady, ptaki, żaby, bobry, piżmaki, są aktywne, ponieważ jest to okres godowy. Wiele gatunków żyje i gnieździ się na łąkach, dlatego należy je chronić przed niszczeniem, zwłaszcza zgubnym dla nich wiosennym wypalaniem traw. Łąki zmniejszają zagrożenie powodzią. Wiosnę można zaobserwować również na nocnym niebie.
2. „Maj" - 15 min.
Wiosna to okres intensywnych prac polowych. Pojawiają się już pierwsze warzywa. Główni bohaterowie odwiedzają ekologiczne gospodarstwo wiejskie. Po drodze dziadek opowiada wnuczce o historii rolnictwa i różnicach pomiędzy gospodarstwem ekologicznym i klasycznym. Wyjaśnia proces produkcji zdrowej żywności oraz jego znaczenie dla człowieka i dla środowiska.
3. „Wczesne lato" - 15 min.
Lato to pora kwitnienia i owocowania. Są pierwsze grzyby. Pojawiają się też młode zwierzęta. Wśród owadów rozwijają się szkodniki m. in. lasów. Mają one swoich naturalnych wrogów w przyrodzie. W filmie przedstawiono wiele gatunków roślin i zwierząt leśnych, łąkowych oraz polnych. Na polach dojrzewają zboża, które są rozpoznawane przez dziadka i wnuczkę. Niektóre gatunki dzikich zwierząt żyją w mieście. Jeżyki, ptaki podobne do jaskółek, gnieżdżą się m. in. w przewodach wentylacyjnych wysokich bloków. Remonty budowlane w tym okresie mogą spowodować utratę lęgów. Wieczorami można obserwować ruchy świetlików czyli robaczków świętojańskich, a także charakterystyczny dla lata układ gwiazd na niebie.
4. „Czerwiec" - 15 min.
Lato to okres wycieczek i biwaków. Warto więc znać zasady poruszania się po terenie, m. in. umieć korzystać z mapy, rozróżniać szlaki turystyczne oraz gatunki, które mogą być niebezpieczne dla człowieka np. parzący barszcz olbrzymi. Należy też wiedzieć jak zachować się w lesie aby nie płoszyć zwierząt. Szczególne zasady postępowania obowiązują w parkach narodowych. Biwak w Kampinoskim Parku Narodowym jest dobrą okazją do rozmowy na ten temat.
5. „Wczesna jesień" - 15 min.
Symbolem wczesnej jesieni są kwitnące wrzosy. W tym okresie odlatują żurawie, migrują gryzonie, niektóre gatunki ptaków i ssaków gromadzą zapasy pokarmu na zimę. Jesień objawia się dużą różnorodnością nasion i owoców dostosowanych swą budową do różnych form rozsiewania. Należy być ostrożnym, ponieważ wśród kolorowych owoców są trujące dla ludzi. Dużej ostrożności wymaga także zbieranie grzybów. Posługiwanie się atlasem ułatwia odróżnienie grzybów jadalnych od trujących. Niektóre z nich, np. maślaki, prawdziwki, koźlaki rosną w sąsiedztwie określonych gatunków drzew iglastych i liściastych. Odpowiedni sposób wyciągania owocników ze ściółki zapewni prawidłowy rozwój grzybni.
6. „Złota jesień" - 15 min.
Złota jesień to okres, w którym zielone liście drzew i krzewów zmieniają barwę na kolor żółty, brązowy a nawet czerwony. Dzieje się tak dlatego, ponieważ zielony barwnik zaczyna zanikać. Nie jest on już potrzebny roślinie, kończy się okres aktywnej fotosyntezy. Liście też nie są już roślinie potrzebne, zaczynają opadać. Film przedstawia wędrówkę po lesie, w którym kwitną jeszcze ostatnie jesienne kwiaty: wrzosiec bagienny i bluszcz. W tym okresie zwierzęta aktywnie przygotowują się do zimy: wiewiórki robią zapasy z orzechów, kozioł sarny zrzuca poroże, a sarna zmienia sierść z brązowej na szarą, mniej widoczną w zimowym lesie. Trwają odloty ptaków, można obserwować formujące się klucze. Nasi bohaterowie oznaczają przy pomocy atlasu liście dębów i wiązów oraz obserwują leśne ptaki. Nad wodą rozpoznają wiele innych gatunków ptaków m in. krogulca, perkoza dwuczubego, łyskę i przyłączają się do grupy ornitologów zajmujących się liczeniem ptaków. Wieczorem oglądają mapę nieba i omawiają gwiazdozbiory charakterystyczne dla poszczególnych pór roku.
7. „Przedzimie" - 15 min.
Okres zimowy składa się z trzech części: przedzimia, zimy i schyłku zimy. Dziadek i wnuczka obserwują las na początku zimy. Przy pomocy atlasu oznaczają gatunki drzew iglastych. Porównują budowę liścia i szyszki oraz kształt drzewa. W śniegu odnajdują zimozielony barwinek oraz bluszcz, który jest lianą. Na drzewie wśród gałęzi widzą jemiołę a na niej stado jemiołuszek. Obserwują także sikorę i kowalika. W okresie zimowym ptaki są mniej płochliwe niż latem i zbliżają się do człowieka po pokarm. Po spacerze przygotowują karmnik dla ptaków w formie choinki. Znajdują się w nim różne rodzaje nasion aby każdy gatunek mógł znaleźć coś dla siebie. Zimowe niebo jest bardzo dobre do obserwowania gwiazd, dlatego dziadek i wnuczka z łatwością odnajdują Oriona, Hiady, Plejady i Syriusza.
8. „Pełnia zimy" - 15 min.
Zima jest doskonalą porą na spacery i obserwacje przyrody, ponieważ pokrywa śnieżna i brak liści powiększa pole widzenia. Z daleka można zobaczyć różne gatunki ssaków i ptaków, m. in gile, które spędzają zimę w naszym kraju. W tym okresie ptaki są mało płochliwe. Cenna jest umiejętność rozróżniania ich po głosach, można pomóc sobie odpowiednimi nagraniami dostępnymi w sklepie. Bezlistne drzewa ułatwiają oznaczanie gatunków po sylwetce pnia i konarów oraz po kształcie pąków, np. lipy, brzozy, buka, klonu, jawora, grabu i kasztanowca. Dziadek wyjaśnia wnuczce dlaczego należy chronić stare, dziuplaste drzewa oraz jak budować i zawieszać domki dla ptaków, w których zimuje wiele gatunków.
„Świat według Einsteina” to opowieść o rewolucyjnych przemianach, jakie zaszły w nauce na początku XX wieku. Wiktor Niedzicki prezentuje prace Alberta Einsteina i ich konsekwencje dla dzisiejszej nauki. Program, dzięki wykorzystaniu imponującego materiału ilustracyjnego, animacji i prostych doświadczeń, przybliża widzom podstawy otaczających nas procesów fizycznych. Autorzy cyklu przekonują nas, że fizyka jest wszędzie dookoła i tak naprawdę każdy ją zna
______________________
1. Efekt fotoelektryczny - 3 min.
Jak działa pilot telewizyjny, fotokomórka, kamera cyfrowa i ogniwo słoneczne? Kluczem do rozwiązania problemu jest pytanie: czym jest światło? Światło to strumienie cząstek, a każda z nich niesie porcję energii. Ilość tej energii zależy od barwy światła. Odkrycie tego faktu było zapowiedzią rewolucji w fizyce.
2. Rozmiary cząsteczek - 3 min.
Jak małe są atomy? Czy można zmierzyć cząsteczki? W XIX wieku uczonym wydawało się, że dotarli już do krańców możliwości poznania. Wiedzieli nie tylko to, że piasek składa się z ziarenek, ale widzieli również mikroorganizmy i drobne pyłki. Pojawiały się hipotezy, że musi istnieć coś jeszcze mniejszego, z czego byłaby zbudowana cała materia. Atomy. Dzisiaj naukowcy próbują zajrzeć jeszcze głębiej. Znamy już budowę jądra atomowego, tzw. cząstki elementarne i ich składniki – kwarki. Czy dotarliśmy zatem do granic możliwości poznania?
3 .Ruchy Browna - 3 min.
Co wspólnego mają ruchy pyłku pod mikroskopem, ceny akcji i teoria wpływu społecznego? Już w XIX wieku było wiadomo, że istnieją mikroorganizmy pływające w wodzie. Jedynie botanik Robert Brown zastanawiał się czemu, mimo prób, nigdy nie udawało mu się otrzymać nieruchomego obrazu pod mikroskopem. Młody Albert Einstein udowodnił z pomocą własnej metody obliczeń, że winne są cząsteczki wody. Znajdując się w ciągłym, chaotycznym ruchu potrącają drobne pyłki.
Teoria ruchów Browna znajduje dziś zastosowanie nie tylko w budowie filtrów do wody. Wprowadzone metody obliczeniowe są wykorzystywane w dziedzinach z pogranicza fizyki i socjologii np. model wpływu społecznego. Podobne metody wykorzystuje się do analizy takich zjawisk jak zachowanie inwestorów na giełdzie.
4 .Prędkość światła - 3 min.
Czy podróże w czasie są możliwe? Nad istotą czasu już sto lat temu zastanawiał się Albert Einstein. Kiedy włączamy lampę umieszczoną w drugim końcu pokoju wydaje się, że światło dociera do nas równocześnie z naciśnięciem kontaktu. W rzeczywistości światło podróżuje z olbrzymią, choć stałą prędkością. Dlatego czas pomiędzy naciśnięciem wyłącznika, a dotarciem błysku do naszego oka jest niezauważalny.
Czas jednak zależy od obserwatora. Co więcej, im szybciej się poruszamy, tym wolniej płynie nasz czas. Właśnie dlatego możliwy jest tzw. paradoks bliźniąt. Kosmonauta w czasie podróży starzeje się wolniej niż jego pozostający w domu brat. Fizycy sprawdzili to już doświadczalnie. Niestety, a może na szczęście, nie jest możliwe osiągnięcie prędkości światła. Po prostu dla tak poruszającego się obserwatora czas stanąłby w miejscu. Pojawiłyby się także inne efekty, czasem trudne do wyobrażenia.
5. Teoria względności - 3 min.
Czy linijka może się skracać? Przyjmijmy, że nieruchoma linijka ma 1 metr. Promienie światła odbite od jednego i drugiego końca miarki docierają do nas w tym samym momencie. Jeśli jednak linijka zaczyna się poruszać skończona prędkość światła powoduje pewne ciekawe zjawisko. Teraz promienie odbite w tym samym momencie od obu końców linijki nie docierają do obserwatora jednocześnie. Powoduje to, że widzimy jeden koniec linijki bliżej drugiego. Linijka uległa skróceniu. Efekt ten jest bardzo trudny sprawdzenia, ponieważ prędkość światła jest ogromna i wynosi 300 000 km/s.
6. E=mc2 - 3 min.
Skąd się bierze energia jądrowa? Czy opanujemy nieograniczone źródło energii? W Polsce nie istnieją jeszcze elektrowni jądrowe, choć nasi naukowcy włączają się do współpracy przy opanowaniu energii przyszłości. Chodzi o reakcję termojądrową, której procesy zachodzą na Słońcu i w gwiazdach. To dzięki nim świecą one przez miliardy lat. Opanowanie podobnych reakcji dałoby ludzkości praktycznie niewyczerpane zasoby taniej energii. Energii, która wprost wynika ze słynnego wzoru Einsteina.
7. Masa i energia - 3 min.
Wielki Wybuch. Na początku cały Wszechświat miał wielkość piłki i był niewyobrażalnie gorący. Aby odtworzyć warunki panujące zaraz po jego narodzinach naukowcy zderzają ze sobą cząstki o dużej energii. Są one rozpędzane w specjalnych urządzeniach np. w cyklotronie. Jednakże gdy zbliżamy się do prędkości światła, pojawiają się efekty, które 100 lat temu przewidział Albert Einstein. Okazuje się, że masa cząstek dąży do nieskończoności wraz ze zbliżaniem się do prędkości światła. Uwolnione w ten sposób ogromne energie pozwalają poznać materię w stanie, w jakim znajdowała się ułamki sekund po Wielkim Wybuchu.
8. Lasery - 3 min.
Światło zwykłej żarówki ma bardzo szeroki zakres barw i rozchodzi się w wielu kierunkach. Jego natężenie spada zatem bardzo szybko. Laser daje wiązkę światła równoległego o jednej barwie. Można go zatem używać do tak precyzyjnych zadań jak odczyt kodów paskowych, czy płyt kompaktowych, ale także do wyznaczania prostych linii w urządzeniach pomiarowych np. używanych na budowie lub w wojskowych celownikach.
9. Względność i grawitacja - 3 min.
Masa zagina czasoprzestrzeń, tak jak ciężka kulka ugina elastyczną powierzchnię. Z teoretycznych badań wynika, że w pobliżu dużej masy, w polu jej przyciągania czas płynie wolniej. Wiemy już, że im większa masa tym większe zakrzywienie czasoprzestrzeni. W pewnym momencie zagłębienie może być już tak głębokie, że na dnie czas po prostu stanie. Powstaje wówczas czarna dziura.
A co się stanie, jeśli masa będzie jeszcze większa? Ogólna teoria względności na razie nie daje odpowiedzi na to pytanie. Wyobraźnia niektórych fizyków podpowiada jednak, że może w ten sposób powstać tunel do innego wszechświata lub do innego miejsca w tym samym wszechświecie.
10. Czarne i ciemne - 3 min.
Wszechświat nie stoi w miejscu. Nie wiemy jednak, czy się rozszerza, czy kurczy. Wszystko zaczęło się od Wielkiego Wybuchu, kiedy cała istniejąca materia została wprawiona w ruch. Jeśli jednak podsumujemy masę widocznej części wszechświata, czyli gwiazd, galaktyk i pyłu to wciąż mamy deficyt. Gdzie jest reszta? Naukowcy nazwali ją ciemną materią. Jest wiele hipotez czym jest ten niewidoczny składnik Wszechświata.
Razem z naukowcami zbadamy te groźne i niebezpieczne zjawiska. Poznamy ludzi, którzy znaleźli się w samym środku klęsk żywiołowych, a nieposkromione siły natury na zawsze zmieniły ich życie. Ta pełna zachwycających zdjęć seria programów to połączenie dramatycznych relacji naocznych świadków oraz naukowych analiz żywiołowych zjawisk i wybryków natury z różnych zakątków świata. Tytuly odcinków:
1. Gromy z jasnego nieba (wyładowania atmosferyczne) - 23 min.
2. Gwiezdne rany (meteoryty) - 23 min.
3. Lodowaci zabójcy (lodowiec) - 23 min.
4. Naga ziemia (Dolina Śmierci) - 23 min.
5. Pogrzebani żywcem (trzęsienia ziemi) - 23 min.
6. Skalne rzeki (lawa) - 23 min.
7. Tragiczny przypływ (przypływy sztormowe) - 23 min.
8. Z gęstej mgły (rodzaje mgły) - 23 min.
9. Zaraza XXI wieku (komary) - 23 min.
10. Zgubiony z radaru (turbulencje, dziury powietrzne) - 23 min.
_______________________________
01. Miejsce narodzin
02. Jaskinia Wielkiego Ducha
03. Zaginiony lud
04. Hiszpańscy najeźdźcy
05. Bunt tubylców
06. Nieznana kraina
07. Odkrywca
08. Świątynia pokoju
09. Przepych kanionu
10. Powrót do jaskini Wielkiego Ducha
11. Głos kanionu
12. Kanion Zion - świat cudów
W tym odcinku Nigel Marven doświadczy ekscytujących spotkań z niebezpiecznymi gatunkami zwierząt. Podąży śladami najbardziej jadowitych zwierząt na Ziemi. Przedstawi zwierzęta wytwarzające trucizny, takie jak węże, pająki, jaszczurki, ślimaki, żaby, ośmiornice, ryby czy skorpiony, i wyjaśni nam, co dzieje się z człowiekiem lub zwierzęciem, gdy do jego organizmu dostanie się toksyna. Spotka się z ludźmi, którzy ryzykują życiem, aby zbierać zwierzęce jady. Nigel przekona się też, w jaki sposób nauka wykorzystuje śmiertelne trucizny do produkcji lekarstw ratujących życie.
W tym pełnym wrażeń odcinku Nigel Marven spotyka żyjące nosorożce (nosorożca białego, czarnego, indyjskiego, jawajskiego i jedyny owłosiony gatunek - nosorożca sumatrzańskiego), a za pomocą efektów specjalnych prezentuje również wymarłe gatunki nosorożców.
_____________________
1 część - 52 min. - nr 367
2 część - 51 min. - nr 368
_____________________
1 część - 52 min. - nr 367
2 część - 51 min. - nr 368
_____________________________
Dzięki specjalnym technikom obrazowania oraz doskonałej narracji, ten przełomowy serial opowiada historię naszej planety, omawia jej funkcjonowanie, mówi o tym, co sprawia, że Ziemia jest wyjątkowa. Potężne zjawiska, które ją kształtowały – wybuchy wulkanów, ruch oceanów, atmosfera, powstawanie i niszczenie lodowców – miały ogromne znaczenie dla historii naszego globu. W jaki sposób kształtują jego krajobraz, klimat, historię?
Grafika komputerowa pozwala widzom z bliska obejrzeć wielkie wydarzenia z dziejów Ziemi, zaś ostatni odcinek cyklu zbierze je wszystkie razem i pozwoli nam zobaczyć, że żyjemy na wyjątkowym, rzadko spotykanym świecie. Tym bardziej, więc, powinniśmy się czuć za niego odpowiedzialni.
Dzięki temu serialowi zobaczymy Ziemię w nowym, zaskakującym świetle. Zdjęcia satelitarne dadzą nam zupełnie nieoczekiwaną perspektywę, zaś sekwencje, filmowane poklatkowo przez wiele miesięcy, pozwolą nam w ciągu kilku chwil zobaczyć przemiany, jakie się wokół nas dokonują. Dramatyczne obrazy oraz doskonały, pełen informacji komentarz sprawią, że nauka o Ziemi porwie nas, jak nigdy dotąd.
_____________________________
Dzięki specjalnym technikom obrazowania oraz doskonałej narracji, ten przełomowy serial opowiada historię naszej planety, omawia jej funkcjonowanie, mówi o tym, co sprawia, że Ziemia jest wyjątkowa. Potężne zjawiska, które ją kształtowały – wybuchy wulkanów, ruch oceanów, atmosfera, powstawanie i niszczenie lodowców – miały ogromne znaczenie dla historii naszego globu. W jaki sposób kształtują jego krajobraz, klimat, historię?
Grafika komputerowa pozwala widzom z bliska obejrzeć wielkie wydarzenia z dziejów Ziemi, zaś ostatni odcinek cyklu zbierze je wszystkie razem i pozwoli nam zobaczyć, że żyjemy na wyjątkowym, rzadko spotykanym świecie. Tym bardziej, więc, powinniśmy się czuć za niego odpowiedzialni.
Dzięki temu serialowi zobaczymy Ziemię w nowym, zaskakującym świetle. Zdjęcia satelitarne dadzą nam zupełnie nieoczekiwaną perspektywę, zaś sekwencje, filmowane poklatkowo przez wiele miesięcy, pozwolą nam w ciągu kilku chwil zobaczyć przemiany, jakie się wokół nas dokonują. Dramatyczne obrazy oraz doskonały, pełen informacji komentarz sprawią, że nauka o Ziemi porwie nas, jak nigdy dotąd.
_____________________________
Dzięki specjalnym technikom obrazowania oraz doskonałej narracji, ten przełomowy serial opowiada historię naszej planety, omawia jej funkcjonowanie, mówi o tym, co sprawia, że Ziemia jest wyjątkowa. Potężne zjawiska, które ją kształtowały – wybuchy wulkanów, ruch oceanów, atmosfera, powstawanie i niszczenie lodowców – miały ogromne znaczenie dla historii naszego globu. W jaki sposób kształtują jego krajobraz, klimat, historię?
Grafika komputerowa pozwala widzom z bliska obejrzeć wielkie wydarzenia z dziejów Ziemi, zaś ostatni odcinek cyklu zbierze je wszystkie razem i pozwoli nam zobaczyć, że żyjemy na wyjątkowym, rzadko spotykanym świecie. Tym bardziej, więc, powinniśmy się czuć za niego odpowiedzialni.
Dzięki temu serialowi zobaczymy Ziemię w nowym, zaskakującym świetle. Zdjęcia satelitarne dadzą nam zupełnie nieoczekiwaną perspektywę, zaś sekwencje, filmowane poklatkowo przez wiele miesięcy, pozwolą nam w ciągu kilku chwil zobaczyć przemiany, jakie się wokół nas dokonują. Dramatyczne obrazy oraz doskonały, pełen informacji komentarz sprawią, że nauka o Ziemi porwie nas, jak nigdy dotąd.
_____________________________
Dzięki specjalnym technikom obrazowania oraz doskonałej narracji, ten przełomowy serial opowiada historię naszej planety, omawia jej funkcjonowanie, mówi o tym, co sprawia, że Ziemia jest wyjątkowa. Potężne zjawiska, które ją kształtowały – wybuchy wulkanów, ruch oceanów, atmosfera, powstawanie i niszczenie lodowców – miały ogromne znaczenie dla historii naszego globu. W jaki sposób kształtują jego krajobraz, klimat, historię?
Grafika komputerowa pozwala widzom z bliska obejrzeć wielkie wydarzenia z dziejów Ziemi, zaś ostatni odcinek cyklu zbierze je wszystkie razem i pozwoli nam zobaczyć, że żyjemy na wyjątkowym, rzadko spotykanym świecie. Tym bardziej, więc, powinniśmy się czuć za niego odpowiedzialni.
Dzięki temu serialowi zobaczymy Ziemię w nowym, zaskakującym świetle. Zdjęcia satelitarne dadzą nam zupełnie nieoczekiwaną perspektywę, zaś sekwencje, filmowane poklatkowo przez wiele miesięcy, pozwolą nam w ciągu kilku chwil zobaczyć przemiany, jakie się wokół nas dokonują. Dramatyczne obrazy oraz doskonały, pełen informacji komentarz sprawią, że nauka o Ziemi porwie nas, jak nigdy dotąd.
_____________________________
Dzięki specjalnym technikom obrazowania oraz doskonałej narracji, ten przełomowy serial opowiada historię naszej planety, omawia jej funkcjonowanie, mówi o tym, co sprawia, że Ziemia jest wyjątkowa. Potężne zjawiska, które ją kształtowały – wybuchy wulkanów, ruch oceanów, atmosfera, powstawanie i niszczenie lodowców – miały ogromne znaczenie dla historii naszego globu. W jaki sposób kształtują jego krajobraz, klimat, historię?
Grafika komputerowa pozwala widzom z bliska obejrzeć wielkie wydarzenia z dziejów Ziemi, zaś ostatni odcinek cyklu zbierze je wszystkie razem i pozwoli nam zobaczyć, że żyjemy na wyjątkowym, rzadko spotykanym świecie. Tym bardziej, więc, powinniśmy się czuć za niego odpowiedzialni.
Dzięki temu serialowi zobaczymy Ziemię w nowym, zaskakującym świetle. Zdjęcia satelitarne dadzą nam zupełnie nieoczekiwaną perspektywę, zaś sekwencje, filmowane poklatkowo przez wiele miesięcy, pozwolą nam w ciągu kilku chwil zobaczyć przemiany, jakie się wokół nas dokonują. Dramatyczne obrazy oraz doskonały, pełen informacji komentarz sprawią, że nauka o Ziemi porwie nas, jak nigdy dotąd.