Założycielem Olsztyna jest Jan z Łajs.
Przez część historyków uznawany także za pierwszego burmistrza miasta. Urodził
się jako wolny chłop w Łajsach. Był wnukiem
niejakiego Marcina, który przybył na tereny Warmii z Westfalii w 1302 roku.
Dzięki niemu powstał plan miasta z siecią ulic i centralnie położonym rynkiem.
Wzniesiono mury obronne z bramami. Za jego rządów rozpoczęto budowę
olsztyńskiej katedry. W 1372 r. był rozjemcą w sporze między zakonem krzyżackim
a biskupem warmińskim. W tym samym roku uzyskał tytuł szlachecki. Historia nic nie
mówi o dacie śmierci Jana z Łajs. W dokumentach
tytułowany jest jako sołtys. Jednak jego dom, znajdujący się pod arkadami przy
wschodniej ścianie rynku Starego Miasta nazywany jest do dziś domem burmistrza.
Oprócz Olsztyna Jan z Łajs założył Różnowo i Praslity.